Ισλανδία και Κύπρος

Όποιος αναμένει να έχει μέσω τέτοιου άρθρου μια στοιχειώδη έστω συνολική σύγκριση για το πως διαχειρίστηκε την κρίση η Ισλανδία σε σχέση με άλλες χώρες (π.χ. Ιρλανδία, Ελλάδα, Κύπρος), θα απογοητευτεί. Αυτό θα έπρεπε να είναι το επίκεντρο πολλών συνεδρίων, συζητήσεων και μελετών εδώ και καιρό. Και είναι ομολογουμένως παράξενο που σημαντικοί πόροι στρέφονται σε μελέτες, έρευνες και συνέδρια θεωρητικού ενδιαφέροντος ή σε θέματα υποδεέστερης σημασίας μπροστά στα αδυσώπητα διλήμματα ενώπιόν μας.

Ότι η Ισλανδία επέλεξε διαφορετική πολιτική από τις άλλες περιπτώσεις ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Μετά από φοβερές αρνητικές συνέπειες που ξεκίνησαν το 2008, μέχρι και το 2010 που η  χώρα βρισκόταν σε πολιτικο-οικονομική αβεβαιότητα και ύφεση, κρίνοντας εκ του αποτελέσματος η κατάσταση αξιολογείται θετική. Σήμερα, το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν είναι σχεδόν όσο και της Γερμανίας. Η οικονομία αναμένεται να αναπτυχθεί ψηλότερα από τον μέσο όρο των ανεπτυγμένων χωρών. Και το  δημόσιο χρέος είναι κάτω από το 100% του ΑΕΠ (απόλυτα βιώσιμο υπό τις περιστάσεις). Παρεμπιπτόντως, ένας  αριθμός δεκάδων εμπλεκομένων (πολιτειακών αξιωματούχων και τραπεζιτών) οδηγήθηκαν ενώπιον της δικαιοσύνης.

Όμως, σημειώνεται εξαρχής πως δεν υπάρχουν δύο περιπτώσεις χωρών ακριβώς ίδιες. Ωστόσο, υπάρχουν ομοιότητες και εμπειρικά μαθήματα που μπορεί να εξαχθούν. Αυτό προϋποθέτει επιστημονική αφοσίωση που αντί να επικρατήσει, προφανώς υποχώρησε μπροστά στις πολιτικές σκοπιμότητες. Είναι ακατανόητο που ως σήμερα η όποια συζήτηση και προβληματισμός περιορίζεται κυρίως σε κάποια ΜΜΕ ή σε θεωρητικό και ιδεολογικό επίπεδο. Ο προσδιορισμός «θεωρητικό επίπεδο» ή «ιδεολογικό επίπεδο» στην περίπτωση αυτή έχει ουσιαστικά το ίδιο περιεχόμενο, απλά το πρώτο αναφέρεται στην μια πλευρά του ιδεολογικού φάσματος και το δεύτερο στην άλλη. Η μεν αριστερά βασίζεται σε «ιδεολογικές προσεγγίσεις» και η  δεξιά σε «οικονομικές θεωρίες», που πολλές φορές καταλήγουν να είναι δογματισμοί, είτε χειρότερα, υπεκφυγές για συγκάλυψη πολιτικών σκοπιμοτήτων. Μια επικέντρωση στη μελέτη και αξιολόγηση των διαφορών και ομοιοτήτων στη συγκεκριμένη περίπτωση, έχει σκοπό την ανάδειξη της βέλτιστης πολιτικής για την Κύπρο με γνώμονα το δημόσιο/κοινωνικό συμφέρον. Αυτό έπρεπε να ήταν ήδη στο επίκεντρο.   

Υπάρχουν σοβαρές διαφορές ανάμεσα στις χώρες της ευρωζώνης και στην Ισλανδία. Διαφορές που δεν είναι θεωρητικές αλλά ουσιαστικές. Η Ισλανδία ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, αλλά δεν είναι μέλος της Ευρωζώνης, ούτε καν της Ε.Ε. Αν ήταν, πολύ πιο δύσκολα θα μπορούσε να αμυνθεί. Αυτό όμως δεν αρκεί ως αιτιολογικό για να παρακάμπτεται η εμπειρία της. Ούτε σημαίνει πως οι όποιες διαφορές, αποκλείουν εκ των προτέρων την άντληση μαθημάτων για την περίπτωσή μας. Η εκ των προτέρων θέση που επικρατεί τώρα (που κανένας δεν αποδέχεται δημόσια αλλά στην πράξη ακολουθείται) είναι δογματισμός. Δεν είναι επιστήμη. Και είδαμε περιπτώσεις όπου δυστυχώς στην Κύπρο, η επιστημονική ιδιότητα παρέχει μεν δημόσιο ρόλο στα ΜΜΕ, αλλά αντί να λειτουργεί με υπευθυνότητα, μπορεί να λειτουργεί και αποσταθεροποιητικά βάζοντας φωτιά εκεί που δεν υπάρχει πρόβλημα όπως στο λεγόμενο «κούρεμα καταθέσεων». Και μετά τρέχουμε εκ των υστέρων, να σβήσουμε τη φωτιά…  

Δείγμα της πολυπλοκότητας είναι και το εξής. Το δικαίωμα χρεοκοπίας ενός κράτους είναι επιλογή όπου το κράτος αρνείται να πληρώσει τις οφειλές προς τους δανειστές του. Νομικές επιπτώσεις δεν υπάρχουν, αλλά ως επιλογή αυτό δημιουργεί σοβαρές αρνητικές οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις που πρέπει να συνυπολογιστούν στην διαμόρφωση πολιτικής με κριτήριο το ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον μιας χώρας. Προφανώς, από αυτό το σημείο ξεκινά το πρόβλημα: Τι συνιστά δημόσιο συμφέρον για τον καθένα που διαμορφώνει πολιτική; Υπάρχουν περιστάσεις όπου το κοινωνικό συμφέρον δυνατόν να ευθυγραμμίζεται με το τραπεζικό συμφέρον (π.χ. η αξιοπιστία και σταθερότητα των καταθέσεων σήμερα), αλλά το κοινωνικό συμφέρον δεν εξυπακούεται ότι ταυτίζεται με το συμφέρον των τραπεζών (και των τραπεζιτών) και των εξαρτημένων τους.

Κώστας Μαυρίδης  - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής                mavrides@ucy.ac.cy

Τραπεζικές καταθέσεις και υπευθυνότητα

Ενόσω η ανθρώπινη φύση παραμένει η ίδια, φαινόμενα όπου η επιστήμη υποτάσσεται στις σκοπιμότητες της πολιτικής συνέβαιναν και θα συμβαίνουν παντού. Άλλωστε, όπως συχνά υποδεικνύεται, η Ιστορία επαναλαμβάνεται, μόνο που δεν είναι ακριβώς ίδια κάθε φορά με αποτέλεσμα τα πυροτεχνήματα να συγκαλύπτουν την ουσία και να παρασύρονται οι εκάστοτε «πρόθυμοι». Κάθε φορά που η Ιστορία επαναλαμβάνεται, το χρονικό σημείο των εξελίξεων, τα πρόσωπα, οι περιστάσεις, ο τόπος και άλλα, είναι μεν στην επιφάνειά τους διαφορετικά, αλλά τα πράγματα επί της ουσίας είναι ίδια. Φυσικά, οι εκάστοτε πρωταγωνιστές επιδιώκουν να φαίνονται τα πράγματα διαφορετικά. Και η αντίληψη της διαφοράς ανάμεσα στην ουσία και τα φτιαχτά πυροτεχνήματα είναι μια προσωπική εργασία που επαφίεται στον καθένα. Και είναι αυτό που κατατάσσει τον καθένα στον ιστορικό ρόλο που του αναλογεί π.χ.  οι συνετοί και γνωστικοί που διακρίνουν την ουσία και από την άλλη οι ανεπίδεκτοι μαθήσεως και ανιστόρητοι που αναδεικνύουν τα επουσιώδη ως σημαντικά για να «αναλαμβάνουν» τον εκάστοτε ρόλο τους. Κι όλα αυτά πάντοτε σε διασύνδεση με την ανθρώπινη φύση στην οποία ευδοκιμούν πολλά, αγαθά και φαύλα… διορατικότητα, ακεραιότητα, ορθολογισμός και από την άλλη εμπάθεια, ιδιοτέλεια, φανατισμός.  

Στις ΗΠΑ γύρω στην δεκαετία του 80, ένας πολιτικός είχε προαποφασίσει μια πρωτοφανή πολιτική γύρω από την φορολογία των ψηλά αμοιβόμενων, χωρίς όμως κάποια επαρκή επιστημονική εμπειρική τεκμηρίωση που να  καταγράφει όφελος για την κοινωνία. Μετά από αρκετή αναζήτηση, βρέθηκε  …. η απαιτούμενη οικονομική στήριξη/θεωρία. Ένας άγνωστος οικονομολόγος σ΄ ένα Πανεπιστήμιο του αμερικανικού νότου είχε, σε ανύποπτο χρόνο, επιχειρηματολογήσει στην ίδια περίπου γραμμή, μόνο που ως τότε παρέμεινε στο περιθώριο. Ξαφνικά, βρέθηκε στο προσκήνιο της αμερικανικής πολιτικής η θεωρία του και ντύθηκε η συγκεκριμένη πολιτική με τον μανδύα της επιστήμης. Δεν ξέρουμε πόσοι αντιλήφθηκαν το «κόλπο»... Πάντως, ο πολιτικός εκλέγηκε πρόεδρος των ΗΠΑ και ο  ακαδημαϊκός ανταμοίφθηκε στο πολλαπλάσιο. Ο μεγάλος χαμένος ήταν η επιστήμη.   

Στα δικά μας και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προέκυψε τελευταίως μια όντως πρωτοφανής συζήτηση γύρω από τυχόν «κούρεμα καταθέσεων». Ένα μέτρο που η συζήτηση του και μόνο προκαλεί τεράστια ζημιά και που ουδέποτε τέθηκε από την Τρόικα. Ειδικά στο θέμα της εμπιστοσύνης και σταθερότητας των τραπεζικών καταθέσεων, ισχύει το φαινόμενο της «αυτοεκπληρούμενης προφητείας» («self fulfilling prophecy»), όπου η σημερινή επικρατούσα κατάσταση επηρεάζεται άμεσα από τις εκτιμήσεις του κοινού για την μελλοντική αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος. Μια σοβαρή αρνητική μεταλλαγή των εκτιμήσεων για το μέλλον (έστω και εντελώς αβάσιμη), μπορεί από μόνη της να οδηγήσει ένα σταθερό τραπεζικό σύστημα καταθέσεων -όπως το δικό μας παρά τα προβλήματα-  σε κατάρρευση. Αυτό επιβάλλει σε όσους έχουν δημόσια παρουσία λόγω επιστημονικής ιδιότητας, να συμπεριφέρονται απόλυτα υπεύθυνα. Όσο πιο προβεβλημένος κάποιος, άλλο τόση η ευθύνη. Είναι αδιανόητο για κάποιον με προβεβλημένη επιστημονική ιδιότητα να λειτουργεί ανεύθυνα σε τέτοιο περιβάλλον. Τουλάχιστον, δεν πρέπει να βάζει φωτιές εκεί που δεν υπάρχει πρόβλημα.

Με βάση την επιστημονική εμπειρία λοιπόν, στην πραγματικότητα «κούρεμα καταθέσεων» δεν εφαρμόστηκε σε καμιά χώρα στην ευρωζώνη ή αλλού με παρόμοιο οικονομικό πρόβλημα με το δικό μας. Ούτε κρίθηκε πουθενά ως αποτελεσματικό μέτρο θεραπείας. Ούτε υπάρχει κάποια επιστημονική αιτιολόγηση που να το στηρίζει. Πρόκειται απλά για εκβιασμό προερχόμενο από κύκλους εκτός Κύπρου, που υποτίθεται επιζητούν την χρηματοπιστωτική σταθερότητα αλλά στην πράξη και μόνο η συζήτησή του αποτελεί θρυαλλίδα στα θεμέλια κάθε τραπεζικού συστήματος. Σε αυτό συνέβαλε εξαρχής η ελαφρότητα με την οποία εκφράστηκαν δημόσια απόψεις (κάτω από την επιστημονική ιδιότητα) γύρω από ένα τέτοιο «πείραμα». Το θέμα της αξιοπιστίας των τραπεζικών καταθέσεων είναι τόσο σοβαρό θέμα για το οποίο δεν μπορεί να παίζει κανένας. ΚΑΝΕΝΑΣ.  

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής     mavrides@ucy.ac.cy 

Πως βγάζουμε τα μάτια μόνοι μας…

Στο προηγούμενο άρθρο μου έγραφα: «Κυπριακό και οικονομία θα συνεχίσουν να αλληλοσυνδέονται όπως πάντα. Μια δυνατή οικονομία μετατρέπεται σε πηγή εσόδων για ενδυνάμωση των δυνατοτήτων αντοχής και αντίστασης. Μια άσχημη οικονομία, ναρκοθετεί τις δυνατότητες αντίστασης στις τουρκικές στοχεύσεις. Αυτά δεν είναι θεωρίες. Ήδη καθημερινώς η εξαθλίωση ωθεί το ξεπούλημα της κατεχόμενης γης στην Τουρκία. Επιπλέον, η υπό εξέλιξη κατάσταση δημιουργεί μοναδική ΄ευκαιρία΄ να μας πλασάρουν πακέτο με  ΄λύση΄ στο κυπριακό και δήθεν οικονομική ανάπτυξη. Παρεμπιπτόντως, η στάση που τηρεί το κράτος απέναντι στην τουρκοποίηση της κατεχόμενης Ε/κ γης μέσω της παράνομης Επιτροπής, είναι ασυγχώρητη. Δεν είναι υπερβολή πως περισσότερο ενδιαφέρον και ευαισθησία επιδείχθηκε για τα αξιόγραφα των τραπεζών. Ακόμη και ο Φορέας που δάνειζε ένα ποσό έναντι κατεχόμενης γης, έχει στραγγίσει. Το θέμα όμως δεν είναι μόνο οικονομικό. Ανεξήγητη στάση τηρούν αρμόδια πολιτειακά όργανα επιφορτισμένα με την προάσπιση της έννομης τάξης τα οποία συμπεριφέρονται στην ΄Επιτροπή΄ ως να είναι νόμιμη».

Τα πιο κάτω μαζί με άλλα αποδεικνύουν έμπρακτα τις ασυγχώρητες ευθύνες που δεν είναι αφηρημένες και αόριστες. Υπάρχουν αρμόδιοι που γνωρίζουν. Πρώτα, μεταφέρω απόσπασμα από γράμμα απόγνωσης που έλαβα πρόσφατα και θέτω δημόσια προς όσους διαχειρίζονται εξουσία παντός είδους για να δράσουν:

«Είμαι … χρονών, πρόσφυγας από την επαρχία …. και είμαι μονογονέας.  Ο άλλος γονιός του παιδιού μας εγκατέλειψε πριν από αρκετά χρόνια.  Ο πατέρας μου απεβίωσε πριν χρόνια και εγώ ζω με τη μητέρα μου.  Έχω μισθό γύρω στα €1600 καθαρά και δάνεια ύψους €150.000 για διαμέρισμα, αυτοκίνητο και φοιτητικό δάνειο του παιδιού μου. Οι δόσεις μου είναι γύρω στα €950 μηνιαίως.  Είναι αδύνατο να ζήσουμε με τα υπόλοιπα €650 αφού για τις σπουδές απαιτούνται ενοίκιο και διατροφή €700. Κατάφερα να ενοικιάσω το διαμέρισμα (€300) και πλέον μένω με τη μητέρα μου για να αντεπεξέλθω αλλά τα δάνεια μου αυξάνονται χωρίς να μπορώ να τα αποπληρώνω. Η σύνταξη της μητέρας μου είναι €450 και δεν έχω άλλους πόρους… Δεν έχω περιουσία στην ελεύθερη περιοχή, ούτε θέλω να αποταθώ στην Τουρκο-Επιτροπή. Θέλω όμως τη συμβουλή σας».  

Δεύτερον, έχω ενώπιόν μου σαφείς και συγκεκριμένες καταγγελίες (ονόματα, ενέργειες, ημερομηνία και χώρος διάπραξης και άλλα) που υποβλήθηκαν γραπτώς στα αρμόδια όργανα και αφορούν αδικήματα (νομικά και πειθαρχικά) που απορρέουν από τη συμπεριφορά κάποιων υπαλλήλων του Κτηματολογίου. Τα αρμόδια πολιτειακά όργανα λόγω καθήκοντος που ασκούν ΕΧΟΥΝ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ (ανεξαρτήτως πολιτικών απόψεων) να δράσουν. Οι καταγγελίες περιγράφουν οργανωμένο κύκλωμα που κινείται με σχέδιο και χρησιμοποιεί τους πόρους του κυπριακού κράτους (από τις φωτοτυπικές μηχανές μέχρι εκτιμήσεις ακινήτων, παραβίαση προσωπικών δεδομένων, εξώθηση και πολλά άλλα) για να ξεπουλιούνται οι κατεχόμενες Ε/κ περιουσίες. Το κύκλωμα δρα στις δύο πλευρές της κατοχικής γραμμής και το θύμα/ενδιαφερόμενος καταβάλλει ανάλογα ποσά και προμήθειες (στην αρχή και στο τέλος) της διαδικασίας για να «εξυπηρετείται» με τις συναλλαγές πάντα σε μετρητά φυσικά. Επικεφαλής φέρεται ανώτερος υπάλληλος που βρέθηκε στο επίκεντρο παλαιότερα λόγω αρμοδιοτήτων που του ανατέθηκαν από την Κυβέρνηση καθώς ο ίδιος είχε ήδη πουλήσει την κατεχόμενη περιουσία του στην Επαρχίας της Κερύνειας. Το «αίνιγμα» στην υπόθεση αυτή είναι πως τα πιο πάνω (σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό) είναι γνωστά στα αρμόδια όργανα εδώ και καιρό αλλά επικρατεί μια… ανοχή που στην ουσία καταντά προώθηση της πιο πάνω κατάστασης.

Στο προηγούμενο άρθρο κατέληγα με το εξής: «Καθώς η οικονομία εξελίσσεται σε ακατάσχετη αιμορραγία, υπάρχει ευκαιρία -μετά από αιώνες- για μια νέα εποχή με βάση την αξιοποίηση του φυσικού αερίου και του ενεργειακού πλούτου ευρύτερα. Αυτή είναι η ιστορική ευκαιρία. Εκτός και αν βγάλουμε μόνοι τα μάτια μας". Ενόψει εκλογών δεν υπάρχει οτιδήποτε συγκεκριμένο για το θέμα ενώ πολλά άλλα απασχολούν το προσκήνιο.

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής      mavrides@ucy.ac.cy

Μπροστά στη νέα εποχή

Η επιστήμη της οικονομίας πάσχει από αρκετές αδυναμίες π.χ. κάποιος μπορεί να αναδεικνύει το υποδεέστερο σε κορυφαίο, ενώ το αντικειμενικά κορυφαίο υποβαθμίζεται και παραγνωρίζεται. Ανάλογα μάλιστα με το πολιτικό συμφέρον, το σπουδαίο μπορεί να καταντήσει παιγνίδι σκοπιμοτήτων, αντί να αναδειχθεί ως το καθοριστικό κριτήριο της κοινωνίας για αξιολόγηση θέσεων και απόψεων. Χειρότερο δε είναι όταν ο διάλογος για την οικονομία «παραγνωρίζει» τα σπουδαία και επικεντρώνεται σε άλλα επουσιώδη σε μια συζήτηση περιβεβλημένη με επιστημονικό μανδύα. Πώς ασκεί και εφαρμόζει ευθυκρισία ένας απλός πολίτης για το μέγιστο και καθοριστικό θέμα ενώπιόν μας και όχι για άλλα υποδεέστερα;   

Όλοι αναγνωρίζουν σήμερα την ιστορική σπουδαιότητα που δημιουργεί ο ενεργειακός πλούτος. Ακόμη και όσοι το 2004 «αλληθώριζαν», είτε καλόπιστα αγνοούσαν τη συνωμοσία, σήμερα αναγνωρίζουν το πως διασώθηκε η ευκαιρία για την εποχή του φυσικού αερίου. Για όσους πεισματικά επιλέγουν τη σιωπή, αυτό είναι αρκούντως δηλωτικό. Ωστόσο, η δυνατότητα αξιοποίησης αυτής της ιστορικής ευκαιρίας,  δυνατόν να εξαρτάται από το περιεχόμενο του μνημονίου. Άλλωστε, το «Μνημόνιο Συναντίληψης» δεν είναι το καταληκτικό περιεχόμενο. Η οριστική δανειακή σύμβαση που θα δεσμεύσει την Κύπρο με τους δανειστές της και είναι η ουσία, δεν είναι ακόμη γνωστή.

Με εκτιμήσεις για την τραπεζική τρύπα στα €9-10 δις, συν το δημοσιονομικό πρόβλημα και τα κεφάλαια αναχρηματοδότησης, το ποσοστό του δημόσιου χρέους εκτιμάται πολύ πέραν εκείνου που «σηκώνει» η οικονομία π.χ. οι αριθμοί παρουσιάζουν το χρέος ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) πάνω από το 140%, σαφώς πολύ ψηλότερο από το βιώσιμο/αποδεκτό όριο του 120% που θέτει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Υπάρχουν εκτιμήσεις και για πολύ χειρότερα σενάρια. Αν δε συνυπολογιστεί ότι τα πρώτα χρόνια θα προκύψει συρρίκνωση του ΑΕΠ, από μόνο του θα σπρώχνει τους δείκτες εκτός ορίων, φέρνοντας στο προσκήνιο πρόσθετα επαχθή μέτρα π.χ. ιδιωτικοποιήσεις. Άλλωστε, υπάρχει η δήλωση σε επίπεδο Eurogroup «ότι το κυπριακό κοινοβούλιο έχει περάσει μια ΠΡΩΤΗ δέσμη μέτρων». Η τοποθέτηση εννοεί ότι ενδέχεται να απαιτηθούν και άλλες δέσμες μέτρων προτού εγκριθεί το κυπριακό μνημόνιο.

Στο περασμένο άρθρο, για να αποφύγουμε αυθαιρεσίες και σκοπιμότητες που παρεισφρέουν σε ιδεολογικές και θεωρητικές συζητήσεις που παρουσιάζονται συχνά με επιστημονικό μανδύα, επικεντρωθήκαμε στην εμπειρία χωρών με διάσωση του τραπεζικού συστήματος (με τις όποιες ανομοιότητες). Με γνώμονα το μέλλον, το συνοπτικό μάθημα για την Κύπρο είναι ένα. Για να έχει νόημα το όποιο μνημόνιο, πρέπει να διασφαλιστεί στην πράξη η ανάπτυξη μέσω του φυσικού αερίου το συντομότερο. Κάθε σενάριο με βάση ρεαλιστικούς αριθμούς των τελευταίων δεκαετιών, καταλήγει στο συμπέρασμα μιας ανέφικτης και μάταιης θυσίας με σκοπό την ανάπτυξη που θα καταλήγει εν πολλοίς στην αποπληρωμή των δυσβάσταχτων τόκων.  Η μοναδική παράμετρος που δεν περιλαμβάνεται στους αριθμούς του παρελθόντος και μπορεί να κάνει τη διαφορά είναι το φυσικό αέριο. Χωρίς αυτό, η ανάπτυξη θα προκύψει στο απώτερο μέλλον … κάποια μέρα λόγω τυχαίων συγκυριών. Το ζητούμενο είναι να προκύψει το συντομότερο λόγω πολιτικής διαχείρισης.

Έχουμε ευκαιρία -μετά από αιώνες- για μια νέα εποχή έχοντας ως βάση την αξιοποίηση του φυσικού αερίου και του ενεργειακού πλούτου της Κύπρου ευρύτερα. Εάν οι έως τώρα συνομωσίες για υφαρπαγή του απέτυχαν, πόσο πιο συγκαλυμμένα πρέπει να επιχειρηθεί και παρουσιαστεί σήμερα;

Πάντως, το τελικό κείμενο της δανειακής σύμβασης θα είναι καθοριστικό κατά πόσον θα διατηρηθεί η προσδοκία για νέα εποχή. Φυσικά, εκεί ΔΕΝ θα καταγράφεται πως λόγω της οικονομικής εξαθλίωσης υπάρχει «ευκαιρία» να μας προσφερθεί ένα δήθεν ελκυστικό πακέτο με «λύση» στο κυπριακό και ανάπτυξη μέσω του φυσικού αερίου ώστε να βγάλουμε μόνοι τα μάτια μας. Αποδοχή μνημονίου προϋποθέτει 100% διασφάλιση του φυσικού αερίου χωρίς υποθήκευσή του. Θέσεις γύρω από αυτό έπρεπε να κυριαρχούν στις συζητήσεις.     

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής      mavrides@ucy.ac.cy

Μνημόνιο και εμπειρική γνώση

Καθώς βρισκόμαστε ενώπιον καθοριστικών αποφάσεων για την οικονομία που θα διαμορφώσουν το μέλλον γενεών, σε διάφορες συζητήσεις επικρατεί ως κριτήριο η ιδεολογία και ο δογματισμός. Όταν αυτό προέρχεται από πολιτικό, είναι πιο ευδιάκριτο π.χ. εύκολα φαίνεται η αδυναμία της παραδοσιακής αριστεράς να αντιληφθεί σε επιστημονική βάση την παγκοσμιοποίηση όπου το κεφάλαιο κυριαρχεί, ενώ (θεωρητικά) θα έπρεπε να είχε προ πολλού … συντριβεί. Δυσκολότερο όμως είναι να αποκαλυφθεί μια ιδεολογική (θεωρητική) προσέγγιση που προέρχεται από κάποιον που ανήκει μεν επαγγελματικά στον επιστημονικό χώρο, αλλά προβάλλει θεωρητικές/ιδεολογικές απόψεις. Αυτό ευδοκιμεί ιδιαίτερα στον ιδεολογικό αντίποδα του ΑΚΕΛ. Πάντως, η ανάγκη  να «περιβληθεί» μια άποψη για την οικονομία ως επιστημονική είναι φανερή αφού ο μανδύας της επιστήμης πουλά!

Για να αποφύγουμε τέτοιες αυθαιρεσίες, θα επικεντρωθούμε στην εμπειρία. Αντί για ιδεολογίες ή θεωρίες, αντλούμε μαθήματα από παρόμοιες περιπτώσεις ώστε με εμπειρική γνώση να διαχειριστούμε το μέλλον. Τα πιο κάτω εμπειρικά  μαθήματα βασίζονται σε δεδομένα του ΔΝΤ από σχετικό άρθρο στο αμερικανικό περιοδικό «The Atlantic»  (3 Δεκ 2012) με τίτλο “The Biggest Bank Bailouts in History (#2 Is Happening Right Now)” βάσει της εμπειρίας 10 άλλων περιπτώσεων χωρών με διάσωση του τραπεζικού τους συστήματος.

Πρώτον, με βάση συγκρίσιμα μεγέθη, η κυπριακή εμπειρία αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη τραπεζική τρύπα που έγινε στη σύγχρονη οικονομία και το μέγεθος της ανεβαίνει στο 56% της οικονομίας (πακέτο διάσωσης τραπεζών ως ποσοστό του κυπριακού ΑΕΠ).  Ωστόσο, επισημαίνουμε πως εάν επικρατήσει το χειρότερο σενάριο (€10.3 δις), θα πρόκειται για τη μεγαλύτερη που έγινε ποτέ. Στην Κύπρο όμως επικρατεί η πολιτική άποψη (υποστηριζόμενη και από μερίδα της επιστημονικής κοινότητας) πως η τεράστια τραπεζική τρύπα δεν είναι το κύριο πρόβλημα, αλλά ο κρατικός τομέας. Αυτή η πολιτική αναφερόταν με το στανιό στις καταστροφικές ευθύνες των τραπεζών, πάντα αφηρημένα και αόριστα. Και ας μην θεωρηθούν τα πιο πάνω, κάλυψη για τις σοβαρές κυβερνητικές ευθύνες.

Δεύτερον, από την εμπειρία των 10 περιπτώσεων διάσωσης τραπεζικού συστήματος, καταγράφεται ότι όσο πιο μεγάλη η τρύπα, τόσο πιο μεγάλο το ξεφούσκωμα που ακολουθεί. Στην πραγματικότητα, σημαίνει πως επέρχεται οικονομική συρρίκνωση με πρωτοφανή δυστυχία.

Τρίτον, η απαίτηση των δανειστών (π.χ. του ΔΝΤ) για συντριβή των δημοσιονομικών προβλημάτων σε χρόνο ρεκόρ (θεραπεία σοκ) χωρίς ταυτόχρονα πρόσβαση σε «φτηνό» χρήμα στην αγορά (επεκτατική νομισματική πολιτική) είναι συνταγή ενάντια στην ανάπτυξη που υποτίθεται (θεωρητικά ή ιδεολογικά) προσβλέπουν οι υποστηριχτές αυτής της πολιτικής.

Συνοπτικά, το μάθημα για την Κύπρο είναι πως, υπό τις περιστάσεις το μνημόνιο είναι αναπόφευκτο και έχει νόημα εφόσον διασφαλιστεί η ανάπτυξη στην πράξη μέσω του φυσικού αερίου το συντομότερο. Διαφορετικά, η συρρίκνωση της οικονομίας (ΑΕΠ) θα οδηγεί εκτός ελέγχου τους βασικούς δείκτες εν μέσω μιας πρωτοφανούς δυστυχίας αλλεπάλληλων μνημονίων. Διέξοδο προσφέρει το φυσικό αέριο, η ευκαιρία αιώνων που διασώθηκε το 2004, αφού χωρίς ανάπτυξη, είμαστε καταχρεωμένοι και χαμένοι. Συνεπώς, αποδοχή του μνημονίου προϋποθέτει απαραιτήτως 100% διασφάλιση του φυσικού αερίου. Χωρίς σαφή θέση στο φυσικό αέριο, οποιοσδήποτε (πολιτικός ή μη) οφείλει να τεκμηριώσει πως είναι βιώσιμο το χρέος.

Έχουμε ευκαιρία -μετά από αιώνες- για νέα εποχή που πηγάζει από το φυσικό αέριο και τον ενεργειακό πλούτο της Κύπρου ευρύτερα. Εάν οι ως τώρα συνομωσίες για υφαρπαγή του απέτυχαν, πόσο πιο συγκαλυμμένα πρέπει να επιχειρηθεί και παρουσιαστεί σήμερα;

Η πρωτοφανής δυσπραγία με το αδιέξοδο στο κυπριακό, δημιουργούν «ευκαιρία»  να παρουσιαστεί ένα πακέτο που θα συνδυάζει δήθεν τη δυνατότητα εξόρυξης φυσικού αερίου με ταυτόχρονη «λύση» στο κυπριακό. Θα πρόκειται για (φαινομενικά) ελκυστικό πακέτο σε μια καταχρεωμένη κοινωνία που θα βιώνει τρομακτική συρρίκνωση εισοδημάτων και πρωτόγνωρη απόγνωση. Προ τούτο, το ΤΕΛΙΚΟ κείμενο της δανειακής σύμβασης είναι καθοριστικό κριτήριο. Γι΄ αυτό θα επανέλθουμε.

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής      mavrides@ucy.ac.cy

Ανάπτυξη για αυτή τη γενιά!

Η θέση της Ελλάδας οικονομικά είναι χειρότερη από την Κύπρο. Όμως, στη διαδικασία συνομολόγησης μνημονίου, η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε «προχωρημένο» στάδιο, παρά η Κύπρος η οποία βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Ως εκ τούτου και παρά τις όποιες διαφορές, μπορούν να αντληθούν σημαντικά μαθήματα για το μέλλον. Παρεμπιπτόντως, δεν έχουμε το επίσημο κείμενο του κυπριακού μνημονίου για να το αξιολογήσουμε αλλά μόνο δημοσιογραφική ενημέρωση που είναι αποσπασματική και ενδεχομένως ανακριβής. 

Αντλώντας από την ελλαδική εμπειρία θα επικεντρωθούμε σ΄ ένα χαρακτηριστικό δείκτη, που αφορά το παρόν και δίνει μαθήματα για το μέλλον. Το δημόσιο χρέος είναι όσα χρωστά το κράτος (Κυβέρνηση και όχι οι ιδιώτες) και για να είναι συγκρίσιμο, διαιρείται με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) μιας χώρας, που αποτελεί (απλουστευμένα) το σύνολο των εισοδημάτων (της παραγωγής) για ένα χρόνο σε μια οικονομία. Στην Ελλάδα,  μετά από τρία μνημόνια με δραστικές μειώσεις σε μισθούς και δαπάνες του δημοσίου, κούρεμα/διαγραφή χρέους και άλλες «ελαφρύνσεις», ο δείκτης για το δημόσιο χρέος αυξάνεται προς το … 180%. Εάν ισχύει ο κανόνας πως μέχρι το 120% θεωρείται βιώσιμο χρέος, το 180% πρέπει να θεωρείται … θανατηφόρο. Τις προάλλες, η επίσημη εκτίμηση (μετά και την ελάφρυνση του ελληνικού χρέους κατά 40 δις ευρώ), θέτει ως στόχο να μειωθεί στο 124% του ΑΕΠ το 2020! Μετά από 3 χρόνια μνημονίων, εσωτερικής υποτίμησης, διαγραφής χρέους, ελάφρυνσης και άλλων μέτρων, η  ανταγωνιστικότητα επιδεινώθηκε και ο δείκτης του χρέους υπερδιογκώθηκε. Πως εξηγείται αυτή η δυσαρμονία;

Ποσοστό δημόσιου χρέους ως προς το ΑΕΠ, πάνω από 120% θεωρείται μη βιώσιμο. Η Ελλάδα μετά από δραστικές περικοπές σε απίστευτο επίπεδο λιτότητας, μετά από επίσημο και ανεπίσημο κούρεμα με διαγραφή χρέους και άλλες ελαφρύνσεις με μείωση επιτοκίου, αναμένεται από 175% που είναι περίπου σήμερα, να κατέβει στο 124% το 2020. Εν ολίγοις, με βάση τις επίσημες προβλέψεις της Ε.Ε. και της Τρόικας, ο δείκτης θα βρίσκεται για μια δεκαετία εκτός επιπέδου βιωσιμότητας και πολύ πιο πάνω από το  αποδεκτό επίπεδο αναφοράς/βάσης στην Ευρωζώνη που είναι το 60%. Αυτή η δυσαρμονία στο δείκτη είναι αποτέλεσμα του αριθμητή και πρωτίστως του παρονομαστή. Αλλά, πίσω από τους δείκτες, ο παρονομαστής αφορά το επίπεδο ευημερίας. Εκείνο λοιπόν που συμβαίνει είναι μια φοβερή δυστυχία λόγω συμπίεσης των οικονομικών δυνατοτήτων προς τα κάτω κυρίως λόγω της πρωτοφανούς συρρίκνωσης στον παρονομαστή, δηλαδή το ΑΕΠ.

Τα μαθηματικά βοηθούν για να αναλύσουμε και να κατανοήσουμε το θέμα. Στην πραγματικότητα, παρά τις δραστικές περικοπές (που έπρεπε να γίνουν), το δημόσιο χρέος διογκώνεται από το «βάρος» που φορτώνεται το κράτος λόγω των τραπεζών. Ταυτοχρόνως, ο παρονομαστής του κλάσματος ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ, δηλαδή η οικονομία, συρρικνώνεται με συνολικό αποτέλεσμα την εκτόξευση του δείκτη στο 175% εν μέσω μιας πρωτοφανούς δυστυχίας.

Το μάθημα για την Κύπρο είναι σαφές. Εάν υπό τις περιστάσεις το μνημόνιο είναι αναπόφευκτο, άλλο τόσο επιβάλλεται να διασφαλιστεί η ανάπτυξη στην πράξη. Ουσιαστική ανάπτυξη μπορεί να προκύψει υπό τις περιστάσεις από το φυσικό αέριο. Μόνο που έχουμε λόγους να είμαστε …  καχύποπτοι. Ο μεν Ντάουνερ γυροφέρνει. Το δε  ΔΝΤ εξακολουθεί να «σώζει» οικονομίες άλλων χωρών που όμως διαθέτουν τεράστιο ορυκτό πλούτο. Και τώρα στην Κύπρο προβάλλονται διάφορες «φωνές» που επιμένουν ότι «το φυσικό αέριο πρέπει να αφεθεί στις μελλοντικές γενιές»! Αν δεν υπάρχουν σκοπιμότητες πίσω από τέτοιες απόψεις, διερωτώμαι σε ποια κοινωνία ζουν όσοι τις εκφράζουν και δεν αντιλαμβάνονται τις στρατιές των ανέργων και απελπισμένων που πληθαίνουν. Ωστόσο, θα το θέσουμε ωμά: Η γενιά αυτή (ναι, αυτή και όχι κάποια μελλοντική) δικαιούται ΠΡΩΤΗ μερίδιο στο φυσικό αέριο διότι αυτή επέλεξε το 2004 να διασώσει το δικαίωμα στον πλούτο αυτό, ενάντια στην τότε συνομωσία. 

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής     mavrides@ucy.ac.cy