Οικονομία: Ιδιωτικό και δημόσιο συμφέρον

Η προηγούμενη Κυβέρνηση επικρίθηκε έντονα επειδή καθόσον η οικονομία πήγαινε στον γκρεμό,  παρακολουθούσε απαθώς ή ενεργούσε υποταγμένη σε δογματικές αντιλήψεις ή σκοπιμότητες. Χαρακτηριστική η εκ των υστέρων ομολογία του τότε Υπ. Οικονομικών Χ. Σταυράκη (προφανώς προσδοκώντας στον έπαινο) ότι, κατόπιν δικής του παρέμβασης προς διεθνή οίκο κατάφερε (!) την μετάθεση έκδοσης αρνητικής έκθεσης μερικές μέρες μετά τις εκλογές με αποτέλεσμα το κέρδος για το ΑΚΕΛ σε ψήφους. Οι ασήκωτες ευθύνες της τότε Κυβέρνησης δεν διαγράφονται εξαιτίας της ασυδοσίας του τραπεζικού τομέα ή της ανεπαρκούς εποπτείας. Πάντως, σε σχέση με την οικονομική πολιτική, το κύριο μάθημα από τα πιο πάνω είναι ότι τα μέτρα πρέπει να εφαρμόζονται στην ώρα τους. Αυτό άλλωστε διακρίνει, μεταξύ άλλων, τον ηγέτη που εμπνέει εμπιστοσύνη υπηρετώντας το δημόσιο συμφέρον από τον πολιτικάντη.  

Τον Μάρτη 2013 υπήρξε μια φοβερή ανατροπή και παράλληλα, μια νέα Κυβέρνηση. Έκτοτε, με βάση την πραγματικότητα και στο πλαίσιο συγκροτημένης επιστημονικής βάσης, προτείνουμε μέτρα με σκοπό το καλύτερο υπό τις περιστάσεις. Για παράδειγμα, η δημιουργία εξώδικου φορέα ρύθμισης τραπεζικών διαφορών (υποβλήθηκε πριν από δέκα χρόνια!) επανήλθε επιτακτικά πλέον στο προσκήνιο. Ωστόσο, ακόμη να λειτουργήσει και ήδη επιδιώκεται υποταγή του στην τραπεζική εξουσία. Σε σχέση με τα επιτόκια, έγινε παρέμβαση της πολιτείας τον Απρίλιο 2013 με αποτέλεσμα τη μείωση των καταθετικών επιτοκίων (τώρα είναι στο μισό από το τότε επίπεδο) προς όφελος των τραπεζών. Εξαρχής επιμέναμε ότι επιβάλλεται παρόμοια παρέμβαση για μείωση των δανειστικών επιτοκίων, χωρίς κατ΄ανάγκην νομοθετική ρύθμιση ώστε να περιοριστούν οι στρεβλώσεις. Το κύριο αντεπιχείρημα αρχικώς ήταν ότι «το απαγορεύει η νομοθεσία» και το «δεν γίνεται». Μετά έγινε ευχή πως «θα μειώσουν οι τράπεζες τα επιτόκια». Σήμερα, οι αρμόδιοι μελετούν ακόμη και νομοθετική ρύθμιση των δανειστικών επιτοκίων, ενώ στα λόγια πρωτοστατούν πολλοί που έλεγαν το  αντίθετο μόλις πριν μερικές βδομάδες. Στο μεσοδιάστημα, η αδυναμία αποπληρωμής των δανείων εξελίσσεται σε κοινωνική μάστιγα με πολλαπλές επιπτώσεις π.χ. η εκποίηση ακινήτων θα συντρίψει τις τιμές γενικότερα.    

Άλλο μέτρο που εισηγηθήκαμε με επεξηγηματικό σημείωμα στους αρμόδιους μέσα Ιουλίου 2013, βασίστηκε στην εκτίμηση ότι η έλλειψη εμπιστοσύνης και ο φόβος για άλλο κούρεμα ή πτώχευση, θα ωθούσε σημαντική φυγή καταθέσεων από το τραπεζικό σύστημα με αδιανόητους  κινδύνους. Η εισήγηση ήταν να προωθεί άμεσα -πριν είναι αργά- η δυνατότητα των  δανειζομένων να προπληρώνουν μέρος του δανείου τους, παρέχοντας τους  σοβαρό κίνητρο όπως π.χ. τη διαγραφή τόκων δύο χρόνων ή μέρους του δανείου, χωρίς καταχρηστικές χρεώσεις. Σκοπός είναι η επαναφορά των κεφαλαίων εντός του τραπεζικού συστήματος με όλα τα θετικά που αυτό συνεπάγεται, με διαχείριση της πραγματικότητας ως έχει. Οι πολιτικές υποδείξεις ή διαφημίσεις στα ΜΜΕ και οι θεωρίες,  δεν αποκαθιστούν την  εμπιστοσύνη. Αργά ή γρήγορα, ο ρεαλισμός της οικονομίας επικρατεί με την κατάσταση στο χειρότερο.

Προσωπικά, δεν γνωρίζω άλλη περίπτωση οικονομίας όπου το ιδιωτικό συμφέρον να απαιτεί κρατική στήριξη με τόσο μονομερή και έκδηλο τρόπο στο όνομα της … επιστήμης και του δημοσίου συμφέροντος. Από την άλλη, οποιαδήποτε εισήγηση για ρύθμιση και παρέμβαση που δεν τυγχάνει της έγκρισης των τραπεζών, θεωρείται … λανθασμένη όταν προτείνεται, αλλά, μήνες ή χρόνια μετά, αναζητούνται μέτρα στη βάση όσων προτάθηκαν προ πολλού.

Η κυπριακή κοινωνία υπόκειται σήμερα ένα επικίνδυνο εγχείρημα. Αυτή η επίπονη και επικίνδυνη εγχείριση, πρέπει να πετύχει με το να διασωθεί ο ασθενής που είναι η κοινωνία. Και αυτό μπορεί να γίνει μέσω μιας ισορροπημένης στόχευσης με βάση το δημόσιο συμφέρον και αξιοποιώντας το πλαίσιο των κανόνων της αγοράς. Η επιστήμη που διέπει οικονομίες της αγοράς όπως τη δική μας αιτιολογεί πλήρως την παρέμβαση και ρύθμιση σε έκτακτες καταστάσεις όπου η αγορά μέσω των ιδιωτικών της συναλλαγών, αποτυγχάνει να ενσωματώσει το κοινωνικό κόστος ή όφελος.  

Κώστας Μαυρίδης  Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής -  mavrides@ucy.ac.cy 

Η νέα προσέγγιση στο πλαίσιο του ορθολογισμού

Έχουν προβληθεί διάφορες επικρίσεις για τη νέα προσέγγιση που υιοθέτησε ο Πρόεδρος στο Κυπριακό. Για παράδειγμα, επικρίνεται γιατί ενώ δεσμεύτηκε σε συλλογικότητα, τώρα «πρώτα αποφασίζει και μετά ενημερώνει». Γιατί, μίλησε για την «σοφία των πολλών», αλλά αποδέχτηκε μόνος του μια τουρκική απαίτηση -που παρουσιάζεται ως δική του πρωτοβουλία- η οποία παραπέμπει σε τετραμερή διάσκεψη. Και άλλα τέτοια…

Θα ακολουθήσουμε διαφορετική διαδρομή με ορθολογιστική αξιολόγηση της ουσίας και όχι θεμάτων τακτικής ή προεκλογικών δεσμεύσεων.  Άλλωστε, η νέα προσέγγιση εντάσσεται στην συγκεκριμένη σχολή σκέψης που αυτοπροβάλλεται ότι αξιολογεί τις συνθήκες με βάση τον «πατριωτικό ορθολογισμό». Θα ήταν λοιπόν ωφέλιμο (αρεστό δεν ξέρω) να αξιολογηθεί ο ορθολογισμός της νέας προσέγγισης με βάση την ΟΥΣΙΑ της αντιπαλότητας με την Τουρκία, πέραν άλλων υποδεέστερων πτυχών που είναι κατανοητό να εξυπακούει. 

Το 2004 πρωτοστατήσαμε και στη συνέχεια ορθολογιστικά αναδείξαμε τον επικείμενο γεωπολιτικό σεισμό στην Αν. Μεσόγειο με επίκεντρο τον ενεργειακό πλούτο και την μοναδική ευκαιρία για την Κύπρο. Η Κυπριακή Δημοκρατία κατάφερε να επιβιώσει το 1974 και τις έκτοτε παγίδες, αλλά δεν ανέτρεψε την τουρκική κατοχή. Διότι, η Τουρκία -πέραν από τα προσχήματα για δήθεν αποκατάσταση του συντάγματος ή προστασία των Τ/κ- θεωρεί τον έλεγχο της Κύπρου  «ζωτικό της συμφέρον» για επέκταση στην Αν. Μεσόγειο. Και φυσικά, αναζητεί ευκαιρία για ματαίωση ενός τέτοιου εγχειρήματος υπέρ της Κύπρου, η οποία στηρίζεται σε μια σύγκλιση συμφερόντων χωρών που παρεμποδίζει μια ωμή τουρκική στρατιωτική επέμβαση και διανοίγει προοπτική εξόδου από την οικονομική δυσπραγία αλλά και των δυσβάσταχτων κατοχικών δεδομένων. Προπάντων, ακυρώνει το τουρκικό όραμα, που είναι ο δικός μας εφιάλτης. Συνοπτικά και ορθολογιστικά, η Τουρκία έχει συγκεκριμένους στόχους για στρατηγικό έλεγχο της Κύπρου για επέκταση της στην Αν Μεσόγειο. Και για τον πλέον άπιστο ή σκεπτικιστή,  το «Στρατηγικό Βάθος» του Νταβούτογλου δεν αφήνει αμφιβολίες.

Όπως ήδη προβάλλεται, η νέα προσέγγιση εντάσσεται σε μια διαφορετική τακτική που ακολουθεί ήπιο λεκτικό (π.χ. αντί για τουρκική κατοχή, έγινε αναφορά σε status quo) η οποία μαζί με την δρομολογούμενη διαδικασία μπορεί να οδηγήσουν σε λύση. Ωστόσο, μια αποδεκτή λύση προϋποθέτει ότι η Τουρκία θα αναγκαστεί να την αποδεκτεί, κάνοντας παραχωρήσεις από τις στρατηγικές της επιδιώξεις. Το κύριο ζητούμενο για όποιον ρεαλιστικά αναζητεί αποδεκτή λύση είναι να πείσει ορθολογιστικά πως η Τουρκία θα συμβιβαστεί. Πάντως, μια κατευναστική πολιτική με υποχωρήσεις τακτικής ή διαδικασίας, με ήπιο λεκτικό και άλλα τέτοια, δεν αποτελούν ορθολογισμό για σωστή λύση εάν δεν συνδέονται με την ουσία. Μια προσέγγιση που παραβλέπει τον ορθολογισμό και την ουσία, καταλήγει σε λύση-διάλυση (με νέες υποχωρήσεις εκ μέρους μας). Γι αυτό, θα ήταν απαραίτητο (και ωφέλιμο) να τεκμηριωθεί ορθολογιστικά πως η νέα προσέγγιση στριμώχνει την Τουρκία να εγκαταλείψει τις πάγιες επιδιώξεις της. Και το εννοούμε καλόπιστα.   

Εάν όντως ο Πρόεδρος δεν θα ενδώσει στις τουρκικές αξιώσεις (έχει αποκηρύξει κατ΄επανάληψην σχέδια τύπου Ανάν), ποια παράμετρος θα επιβάλει στην Τουρκία σημαντικό κόστος από την παραμονή της κατάστασης ως έχει ώστε ορθολογιστικά να οδηγηθεί σε έναν αποδεκτό συμβιβασμό; Ενόψει εξελίξεων στην Αν. Μεσόγειο με δυναμική ανατροπής υπέρ μας, πως η νέα προσέγγιση λειτουργεί βοηθητικά και δεν ακυρώνει την ουσία;  Διαφορετικά, η Κύπρος θα βγει χαμένη με τον χρόνο να εμπεδώνει την κατοχή και εις βάρος μας πολιτικά και νομικά κεκτημένα, είτε χειρότερα, αποδεχόμενη την τουρκική «λύση».  

Επικεντρωνόμαστε στην ουσία γιατί βρίσκεται σε εξέλιξη μια στρατηγική αντιπαλότητα στην Αν. Μεσόγειο και δημιουργείται πρωτοφανής ρευστότητα με επίκεντρο την ενέργεια. Και θα υπάρχει σωστή και λάθος επιλογή που θα καθορίσει το μέλλον του ελληνισμού ευρύτερα. Αυτή την ώρα η Τουρκία επιδιώκει οτιδήποτε για να ματαιώσει την επικείμενη δυναμική. Τελικά, θα βγάλουμε τα μάτια μόνοι μας ή θα αξιοποιήσουμε την ιστορική ευκαιρία;

Κώστας Μαυρίδης -             mavrides@ucy.ac.cy

Επιλογές εξόδου από την μέγκενη

Στη σημερινή πραγματικότητα, οι οικονομικές δυνατότητες του κράτους μειώνονται συνεχώς και η ανάγκη για πρόσθετες περικοπές αυξάνεται. Μια μέρα κάποτε θα … έρθει η ανάκαμψη. Το ζητούμενο είναι να συντομευτεί το διάστημα της πτώσης ως αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών και όχι συγκυριών, προτού εξουθενωθεί οικονομικά μεγάλο μέρος της κοινωνίας και προτού συντριβούν οι αντιστάσεις στο  Κυπριακό. Δυστυχώς, σε αυτή την πραγματικότητα, το μνημονιακό καθεστώς της Τρόικας οριοθετεί τις εφικτές επιλογές. Οι αντιστάσεις και κινητοποιήσεις δεν έχουν δυνατότητα ανατροπής της πραγματικότητας εφόσον δεν προβάλλουν άλλες λύσεις. 

Το φυσικό αέριο είναι το μεγαλύτερο οικονομικό-πολιτικό εγχείρημα από την εγκαθίδρυση του κυπριακού κράτους. Η σπουδαιότητα του δυνατόν να υπερβαίνει και την ένταξη στην Ε.Ε. Αναπόφευκτα, οι αποφάσεις γύρω από ένα τέτοιο κορυφαίο ζήτημα ιστορικής σπουδαιότητας, πρέπει να λαμβάνονται με ανάλογη μελέτη και τεκμηρίωση. Δεν αναφερόμαστε σε θέματα τακτικής (π.χ. όπου ένα Υπουργείο ή μια ομάδα τεχνοκρατών διαχειρίζεται) αλλά στρατηγικής διαχείρισης που αφορούν την συλλογική ηγεσία, Κυβέρνηση και Βουλή.

Η διαδικασία αξιοποίησης του φυσικού αερίου (π.χ. επίσπευση της διαδικασίας, προείσπραξη εσόδων, προπώληση μέρους της παραγωγής) πρέπει να αξιολογείται εντός των εκάστοτε συνθηκών. Θέσεις υπέρ ή εναντίον στο παρελθόν (ιδίως ενόψει εκλογών) φορτίστηκαν από την πολιτική αντιπαλότητα. Αντικειμενικά, εξαιρούνται της καχυποψίας εκείνοι που προβάλλαμε θέσεις (δημόσια και εμπιστευτικά σε αρμόδιους επί προηγούμενης κυβέρνησης) πολύ πριν γίνει θέμα πολιτικής αντιπαράθεσης. Αν και δεν μπορεί να προκρίνει κάποιος ποια είναι η απόλυτα ορθή θέση, οι συνθήκες πλέον ωρίμασαν και εκ των πραγμάτων οι καταστάσεις επιβάλλουν σοβαρή μελέτη κάθε δυνατότητας εξόδου από την μέγκενη της κρίσης ενόψει κινδύνου συντριβής. Εάν όντως γίνεται παραδεκτό ότι είμαστε σε πρωτόγνωρα επικίνδυνη κατάσταση και επίπεδα δυστυχίας, απαιτείται επαναξιολόγηση χωρίς προαποκλεισμούς επιλογών. Στο παρελθόν, αρκετοί προκατέλαβαν θέσεις με βάση την τότε συμφέρουσα πολιτική γραμμή, ή και απλά αντίθετα προς την άλλη γραμμή, χωρίς σοβαρή τεκμηρίωση. Θυμίζω την προχειρότητα που επικράτησε στην δημόσια επιχειρηματολογία η οποία άλλαζε ανάλογα π.χ. αρχικώς, προβλήθηκε ότι «προπώληση δεν  γίνεται» (ως εάν κάποια διεθνής σύμβαση να το απαγορεύει), αργότερα περιορίστηκε στο «προπώληση θα σημαίνει ξεπούλημα» επειδή θα πωληθεί σε έκπτωση! Η συνέχιση τέτοιων προσεγγίσεων σήμερα είναι εγκληματική. Μια επαναξιολόγηση των επιλογών σήμερα θα αναδείξει την πολιτική διορατικότητα και ευθυκρισία πρωτίστως αυτής της Κυβέρνησης. Επιπλέον, θα προκαταλάβει όσους εκτός Κύπρου (Τουρκία, Ντάουνερ κ.ά.) θέλουν να κάψουν το ύστατο αυτό χαρτί της Κύπρου συνδέοντας το με κάποια «διευθέτηση» στο Κυπριακό.

Στη σύγχρονη παγκοσμιοποιημένη οικονομία, ένα κράτος αποφασίζει τις εμπορικές του συναλλαγές με βάση το συμφέρον του. Θέσεις που προαποκλείουν την προπώληση θα ήταν λογικές μόνο αν βασίζονταν σε τεκμηρίωση ότι το όφελος από μια επίσπευση της είσπραξης εσόδων θα ήταν σαφώς λιγότερο από το κόστος παραμονής στα στενά όρια του μνημονιακού καθεστώτος με τους φοβερούς κινδύνους στην οικονομία και στο Κυπριακό.

Κάθε μέρα που περνά τα πράγματα γίνονται χειρότερα και το φυσικό αέριο παραμένει η μοναδική ουσιαστική προοπτική. Δυνατόν μια σημερινή προπώληση (με  έκπτωση) να  αποφέρει ουσιαστικό όφελος (με καλύτερη αξιοποίηση των εσόδων στην οικονομία) και να ήταν προτιμότερο παρά η αναμονή για πώληση στο μέλλον σε ψηλότερη τιμή (ποιος το εγγυάται αυτό;). Ως τότε, θα έχουν υπερδιογκωθεί τα χρέη του δημοσίου, θα έχει συρρικνωθεί σε απίστευτο βαθμό η ιδιωτική οικονομία και θα έχει προκληθεί τεράστια κοινωνική ζημιά και ανθρώπινος πόνος. Και επιπλέον, με ορατό κίνδυνο μια «λύση-πακέτο» στο Κυπριακό σε μια κοινωνία σε απόγνωση. Η παθητική στάση στην πράξη αποκλείει την επίσπευση της διαδικασίας (προείσπραξη ή προπώληση)  και θεωρεί καλύτερο το κόστος αναμονής που συσσωρεύεται σε πτωχεύσεις εταιρειών, ανεργία, απώλεια περιουσιών, ανθρώπινο πόνο και φυσικά, την ταφόπλακα να επικρέμεται στο Κυπριακό.    

Κώστας Μαυρίδης  -  mavrides@ucy.ac.cy 

Επιλογές και αποφάσεις στην ώρα τους

Για χρόνια αρκετοί επιμέναμε σε συγκεκριμένες κινήσεις περί οικονομίας που έπρεπε να υιοθετηθούν στην ώρα τους π.χ. στον τραπεζικό τομέα και ειδικότερα την Λαϊκή Τράπεζα, το δημόσιο, την φοροδιαφυγή, την διαπλοκή κ.ά. Προσθέτουμε ότι, μεταξύ άλλων, η λήψη αποτελεσματικών μέτρων, επιδρά καθοριστικά στις προσδοκίες των εμπορευομένων, πράγμα που πολλαπλασιάζει την αποτελεσματικότητα του μέτρου καθεαυτό. Καθυστερημένα μέτρα είναι ανεπαρκή με αποτέλεσμα να διογκώνονται τα προβλήματα λόγω της καταρρέουσας οικονομίας. Επιπλέον,  ορισμένες φορές καταλήγουν μέρος του προβλήματος περιπλέκοντας περισσότερο την κατάσταση όπως συνέβηκε με την συνεχιζόμενη εφαρμογή αυστηρών περιοριστικών μέτρων στο τραπεζικό σύστημα εντός Κύπρου ως σήμερα, με κίνδυνο η τυχόν άρση τους να προκαλέσει μαζική εκροή καταθέσεων. Τι προκαλεί τέτοιες συμπεριφορές; Λανθασμένη πολιτική, μειωμένη επιστημονική γνώση, αγκύλωση σε θεωρίες με μηδαμινή πρακτική αξία;     

Το θέμα των επιτοκίων είναι ενδεικτικό. Εδώ και καιρό επιμέναμε -αρχικά εντελώς μόνοι- για μήνες ότι επιβάλλεται παρέμβαση για μείωση των δανειστικών επιτοκίων όπως υποδεικνύει και  η συσσωρευμένη επιστημονική τεκμηρίωση. Στην πραγματικότητα, η γενικότερη κατάσταση επέβαλλε εξαρχής  ενεργότερη παρέμβαση της πολιτείας για ρύθμιση καίριων ζητημάτων και χρήση ανάλογων εργαλείων (π.χ. εξώδικος φορέας ρύθμισης τραπεζικών διαφορών που υποβλήθηκε πριν δέκα χρόνια). Εντούτοις, η ρύθμιση δανείων αφέθηκε στην μεγαλοθυμία των τραπεζών, η μείωση των δανειστικών επιτοκίων αφέθηκε στην ελεύθερη αγορά, αλλά η μείωση των καταθετικών έγινε με παρέμβαση της πολιτείας. Υπάρχουν και άλλες τέτοιες εισηγήσεις στο προσκήνιο πριν είναι αργά π.χ. υιοθέτηση μέτρων για την δυνατότητα των δανειζομένων να προπληρώνουν μέρος του δανείου τους με σοβαρό κίνητρο όπως τη διαγραφή τόκων ή μέρους ποσού του δανείου, χωρίς καταχρηστικές χρεώσεις. Πάντως, είναι περίεργο που μια συγκεκριμένη θεωρητική σχολή σκέψης, έχει επικρατήσει ακόμη και στα ΜΜΕ σαν η μοναδική αντίληψη της επιστήμης για το σήμερα! 

Απέναντι στις θεωρίες, η πραγματικότητα είναι αδυσώπητη και η αποκάλυψη ζήτημα χρόνου. Η εξωπραγματική αισιοδοξία και ωραιοποίηση της κατάστασης από διάφορους (ακόμη και φορείς επιχειρήσεων) με την απαίτηση να «σιωπήσουν» διαφορετικές φωνές, έχει σήμερα εξατμιστεί γιατί στο τέλος αναπόφευκτα επικρατεί ο ρεαλισμός της οικονομίας. 

Η διάρκεια, το εύρος και βάθος της κρίσης θα εξαρτηθούν και από τις  επιλογές και τρόπους αντιμετώπισής της και πρέπει να εκτιμήσουμε ρεαλιστικά την κατάσταση που δεν ανατρέπεται  σε μερικούς μήνες. Αυτό έπρεπε να ήταν ήδη μέρος κάθε τεκμηριωμένης επιστημονικής άποψης (υπέρ ή εναντίον εισηγήσεων) μαζί με άλλα για να συνεκτιμηθούν από την κοινωνία. Τέτοιες καθοριστικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται από μια μικρή ομάδα διορισμένων συμβούλων ή προ-επιλεγμένων που έχουν την ίδια αντίληψη πραγμάτων και ανήκουν στην ίδια πολιτική γραμμή (έστω και αν δεν το δηλώνουν). Αν για τα επιτόκια, τις τράπεζες και άλλα καθυστερήσαμε, υπάρχει το κορυφαίο ακόμη, που είναι το φυσικό αέριο, η διαχείριση των εσόδων αλλά και το θέμα της μεταφοράς του σε σχέση με τις τουρκικές αξιώσεις. Δεδομένης της προηγούμενης ιστορίας του καθενός, δημιουργούνται  εύλογες ανησυχίες που ενδυναμώνονται και από τον παραμερισμό προσώπων που στήριζαν την επίσπευση κάθε διαδικασίας χωρίς διασύνδεση με τις τουρκικές αξιώσεις. Φυσικά, η Τουρκία έχει κάθε λόγο να προβεί σε κινήσεις για να ακυρώσει τη μεγάλη προοπτική που δημιουργεί το φυσικό αέριο για την Κύπρο. Δεν μπορεί κανείς να είναι βέβαιος για εκτιμήσεις γύρω από την αξία ή την ποσότητα (άλλωστε, τα δύο αλληλοσυνδέονται), αν και τα ποιοτικά στοιχεία επιτρέπουν αισιοδοξία με προϋπόθεση κατάλληλους πολιτικούς χειρισμούς! Αλλά είναι προκλητική η επιμονή των «γνωστών» υπόπτων που από το 2004, όταν πρωτοστατήσαμε στην αποκάλυψη της συνομωσίας γύρω από τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων, θεωρούσαν τα περί φυσικού αερίου … αέρα κουπανιστό και μέχρι σήμερα εκμηδενίζουν κάθε προοπτική.  

Αν έρθουν κάποιοι μετά από χρόνια για να αναγνωρίσουν ότι και πάλι έσφαλλαν, δυστυχώς η Κύπρος θα έχει ήδη υποστεί τις συνέπειες μη αναστρέψιμων χειρισμών.  

Κώστας Μαυρίδης  -  mavrides@ucy.ac.cy 

Η αυτοκτονία μέσω της «Επιτροπής» αποζημιώσεων

Από το 2010, αρκετές παρεμβάσεις μου προς αρμόδιους φορείς (πέραν ενεργειών άλλων) σε εμπιστευτικό επίπεδο πρώτα και δημόσια αργότερα για την αναγκαιότητα αντίδρασης στις αποφάσεις της «Επιτροπής» της Τουρκίας στα κατεχόμενα (με αποφάσεις Διεθνών Δικαστηρίων το ψευδοκράτος αποτελεί προέκταση της Τουρκίας), δεν έφεραν αποτέλεσμα. Δυστυχώς, στον κατήφορο προς την συντριβή που έκτοτε αγωνιωδώς περιγράφαμε, συνέβαλαν πολλά.   

Πλέον αρμόδιος για περιφρούρηση του δημοσίου συμφέροντος και της έννομης τάξης από ενέργειες της «Επιτροπής» είναι η Γενική Εισαγγελεία, η οποία κλήθηκε πολλές φορές να καθορίσει την «Επιτροπή» και τις αποφάσεις της παράνομες, διαφορετικά αποτελεί νομιμοποίηση δικαστικής  διαδικασίας που έστησε η Τουρκία στην επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας για απονομή … δικαιοσύνης μέσω νομιμοποίησης της κατοχής. Ούτε η ανάγκη προστασίας του δημοσίου συμφέροντος λόγω της έκρυθμης κατάστασης από την συνεχιζόμενη κατοχή στάθηκε ικανό να πείσει την Γεν Εισαγγελεία. Άλλα πρόσωπα στη θέση τους θα υιοθετούσαν εντελώς διαφορετική στάση αυτεπάγγελτα και χωρίς υποδείξεις ή παροτρύνσεις οποιουδήποτε.

Συγκεκριμένα, με δήλωση/γνωμάτευση (9/7/2012) ο Γεν.  Εισαγγελέας επικαλέστηκε την προστασία του  δημόσιου συμφέροντος για να αγοράσει η Κυβέρνηση Τ/κ γη στις ελεύθερες περιοχές που αποδόθηκε (υποτίθεται) από την «Επιτροπή» στον Τύμβιο, στον οποίο και πληρώσαμε 13 εκ. ευρώ. Βάσει εκείνης της γνωμάτευσης, η προηγούμενη Κυβέρνηση αποφάσισε μερικούς μήνες πριν τη λήξη της θητείας της να αναγνωρίσει την συμφωνία Τύμβιου- «Επιτροπής» για ανταλλαγή κατεχόμενης Ε/κ γης με Τ/κ στις ελεύθερες περιοχές. Στη νομική αιτιολόγηση προβλήθηκαν ως λόγοι δημοσίου συμφέροντος ότι (α) η περιουσία άξιζε €21 εκατ ενώ πληρώθηκαν €13 και ότι (β) στην Τ/κ γη είχαν κτιστεί υποστατικά. Αν αυτό υπερέχει έναντι της διαφύλαξης της συνταγματικής νομιμότητας, κυριαρχίας και της προστασίας χιλιάδων Ε/κ ιδιοκτητών κατεχόμενης γης που πλήττονται από τις ενέργειες της «Επιτροπής», καθένας μπορεί να το αξιολογήσει. Η δε πολιτική αιτιολόγηση ήταν ότι «η συμφωνία Τύμβιου-«Επιτροπής» καταχωρήθηκε στο ΕΔΑΔ όπου κινδυνεύαμε με τιμωρία από την εξυπουργών Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης». Παρά την πληθώρα νομικού οπλοστασίου, κρίθηκε σωστό να αυτοκτονήσουμε επειδή ήταν πιθανόν να τιμωρηθούμε… Η λογική αποφυγής ενός αρνητικού πιθανού ενδεχομένου, με αυτo-αποκεφαλισμό είναι πολιτική βέβαιης συντριβής.      

Ευθύς μετά από εκείνη την γνωμάτευση, γράφαμε ότι «μια  αναγνώριση της συμφωνίας Τύμβιου-«Επιτροπής» [θα έχει] βέβαιη συνέπεια την αύξηση τέτοιων συμφωνιών «ιδιωτικών» ανταλλαγών και με παράλληλη προβολή από την Τουρκία πλέον πως το περιουσιακό στο κυπριακό έτσι θα λυθεί βασικά», όπως προωθείται στα κατεχόμενα σήμερα. Εν ολίγοις, ο τεράστιος ογκόλιθος για να αφαιρέσει η Τουρκία νόμιμα Ε/κ κατεχόμενες ιδιοκτησίες, βρήκε διέξοδο με συνδρομή του κυπριακού κράτους. Τι θα γινόταν αν η τρύπα που άνοιξε το ΕΔΑΔ (στην υπόθεση Δημόπουλος - 2010) και έφερε στο προσκήνιο την «Επιτροπή», οριζόταν ως καθόλα παράνομη διαδικασία όπως με αγωνιώδεις εκκλήσεις τεκμηριώναμε; Αν υπάρχει αρμόδιος που θεωρεί ότι η παρούσα κατάσταση είναι προτιμότερη, ας το τεκμηριώσει προσδιορίζοντας και το αποτέλεσμα του κατήφορου. Χωρίς  αμφισβήτηση της νομιμότητας της «Επιτροπής», ανατρέπεται η μέχρι τώρα παράνομη παρουσία της Τουρκίας. Υπάρχουν θέματα που δεν μπορεί να εκτεθούν δημόσια αλλά επαναλαμβάνω πως «αυτή την ανατροπή θα την βρούμε εις βάρος μας στο πολλαπλάσιο στο μέλλον» ενώπιον άλλης νομικής διαδικασίας και εν τέλει στο περιεχόμενο της λύσης.

Τις προάλλες, στο συνέδριο των αποδήμων ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναφέρθηκε σε «λεγόμενη Επιτροπή αποζημιώσεων», που εξυπακούει πως είναι παράνομη. Δήλωσε επίσης ότι ο χρόνος εργάζεται εναντίον Ε/κ και Τ/κ. Το συμμεριζόμαστε και απαιτείται αντίδραση στην πράξη. Χειρότερο από την επιλογή της αυτοκτονίας μέσω της «Επιτροπής» δεν υπάρχει. Η δυσκολία αποτελεσματικής αντιμετώπισης της κατάστασης (που δυσχεραίνεται αφάνταστα λόγω της κρίσης) και η αδυναμία εξεύρεσης αποδεκτής λύσης, δεν αποτελούν άλλοθι για την νομιμοποίηση της κατοχής που δίνει ουσιαστικό περιεχόμενο στη διζωνική αλά Τούρκα.

Κώστας Μαυρίδης  - mavrides@ucy.ac.cy 

Μια κοινωνία, δύο ξεχωριστοί κόσμοι

Με αφορμή στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν για τις συναλλαγές μεταξύ «μεγάλων» επιχειρηματικών ονομάτων και τραπεζών αλλά και αποκαλύψεις  ενώπιον της Ερευνητικής Επιτροπής, κατέληγα σε μια διαπίστωση στο προηγούμενο άρθρο.  Τα ονόματα των «προνομιούχων» δανειοληπτών των τραπεζών φανερώνουν ένα κατά συρροήν έγκλημα που ξεκίνησε πριν και μετά το χρηματιστήριο, πέρασε στο αεροπορικό δυστύχημα της Ήλιος, στο πλασάρισμα των αξιογράφων και φτάσαμε στο σημερινό όργιο… Όλα με εποπτικές αρχές σε λειτουργία.  

Πριν μια περίπου δεκαετία, οι ΗΠΑ συγκλονίζονταν από την κατάρρευση του ενεργειακού κολοσσού Enron και όσα αποκαλύπτονταν στην εκδίκαση της υπόθεσης. Το αμερικανικό δικαστήριο μέσω ενός σοφού δικαστή υπέδειξε ότι απάτες και απατεώνες υπήρχαν και θα υπάρχουν, αλλά το εκπληκτικό στην υπόθεση ήταν το τεράστιο δίκτυο ανοχής και διαπλοκής που επέτρεψε σε μιαν «περιορισμένη» απάτη να λάβει τέτοια έκταση σε μέγεθος ζημιών και εύρος προσώπων. Για να γίνουν όσα έγιναν, παραβιάστηκαν πολλά και συνήργησαν ή σιώπησαν πολλοί και για πολλά χρόνια. 

Στην περίπτωση της Κύπρου έγιναν τρισχειρότερα. Το μέγεθος του εγκλήματος προϋποθέτει  μια τεράστια αλυσίδα διαπλοκής και ατιμωρησίας με εμπλεκόμενα «σεβάσμια» πρόσωπα, εταιρείες, θεσμούς, εξουσίες κ.ά. Η κάθαρση και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης δεν μπορεί να προκύψει από τα ίδια αυτά πρόσωπα ή από τους υποτακτικούς και συνεργάτες τους. Η ατιμωρησία στο Χρηματιστήριο οδήγησε πριν μια δεκαετία στο στήσιμο ενός οργίου διαπλοκής ανάμεσα σε διάφορες μορφές εξουσίας και μεγάλα οικονομικά συμφέροντα με επίκεντρο τον τραπεζικό τομέα. Αυτή η πυραμίδα της σήψης εμβάθυνε και πλάτυνε εντός της κυπριακής κοινωνίας, όλα υπό πλήρη λειτουργία πολιτειακών οργάνων με καθήκον την ρύθμιση και εποπτεία τέτοιων δραστηριοτήτων. Πολλοί που συνεργάστηκαν ή «έκρυψαν» ενώ εκ καθήκοντος όφειλαν να προασπιστούν το δημόσιο συμφέρον ως πολιτειακοί αξιωματούχοι, σήμερα … πρωτοστατούν στο προσκήνιο να διορθώσουν την κατάσταση! Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα έγγραφο που να φανερώνει έστω κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις αντίδρασης. Παράδειγμα της όλης διαχείρισης είναι και το εξής. Το 2006 συγχωνεύτηκαν τρεις τράπεζες, οπόταν προέκυψε … «υπεραξία» περίπου 750 εκατομμυρίων ευρώ με προεξάρχοντα τον Κοσκωτά Β΄. Εκείνη η … υπεραξία έγινε αποδεκτή από διοικήσεις και Διοικητικά Συμβούλια, από εσωτερικούς ελεγκτές και εξωτερικούς ανεξάρτητους ελεγκτές και από τουλάχιστον δύο ανεξάρτητα εποπτικά όργανα του κράτους. Το 2011, η ίδια συναλλαγή επαναξιολογήθηκε ότι αξίζει πλέον μηδέν. Και φυσικά πέρασε μέσα από την ίδια διαδικασία έγκρισης. Σε αυτό τον πολύχρονο κύκλο, δεν υπάρχει καν ένα έγγραφο που να φανερώνει μια έστω αντίθεση σε όσα έγιναν, ενώ η τράπεζα είναι πλέον ανύπαρκτη.   

Εν μέσω της κατάστασης σήμερα, προβάλλουν δύο διαφορετικοί κόσμοι παρόλον που ζούμε στην ίδια κοινωνία. Ένας με θετικά μηνύματα αισιοδοξίας στον οποίο πρωτοστατούν όσοι δεν έχουν πρόβλημα οικονομικής επιβίωσης. Στον άλλο κόσμο, επικρατεί μια πρωτοφανής ανασφάλεια που «σκοτώνει» λόγω φοβερών διλημμάτων. Ο κόσμος που καθημερινώς συναντώ ζει υπό το κράτος της ανασφάλειας, οργής, αγωνίας, απόγνωσης… ακόμη και απελπισίας με  χιλιάδες άνεργους που αυξάνονται και άλλους που παλεύουν να επιβιώσουν κάτω από τις υποχρεώσεις και τα δάνεια που πριν μερικούς μήνες ήταν αποδεκτά.  

Όσο για την Τρ. Κύπρου, για πολλοστή φορά επισημαίνω ότι μπορεί να καταστεί βιώσιμη εφόσον διακοπεί η υφιστάμενη πορεία της εκροής καταθέσεων η οποία θα στεγνώσει την Τράπεζα από ρευστότητα με αναπόφευκτο το αποτέλεσμα. Όσα προβάλλονται περί «ισχυρού  ισολογισμού», «σοβαρή αναδιάρθρωση για εκκίνηση»  και άλλα τέτοια, δεν αλλάζουν την πορεία των πραγμάτων όσον αφορά την ρευστότητα σήμερα. Έχουμε υποβάλει συγκεκριμένες προτάσεις που βασίζονται στον επιστημονικό ορθολογισμό και υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον της κοινωνίας και όχι στενά ιδιωτικά συμφέροντα. Στόχος μας είναι να πετύχει η εγχείρηση με το να εξέλθει ο ασθενής/η κοινωνία υγιής, όχι να πετύχει η εγχείρηση αλλά να πεθάνει ο ασθενής. Θα επιμένουμε ακατάπαυστα.

Κώστας Μαυρίδης  - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής -  mavrides@ucy.ac.cy

Η Εκδίκηση της Ιστορίας: από βορρά ως νότο

Το κείμενο γράφτηκε αρχικώς το 2008 με αφορμή δήλωση ανώτατου αξιωματούχου της Ε.Ε. για  «τετραγωνισμό του κύκλου στη λύση του κυπριακού» που θα περιλαμβάνει παραβιάσεις θεμελιακών αρχών της Ε.Ε.  φτάνει να γινόταν αποδεκτή. Την ίδια περίοδο, ήρθε στο φως σπάνιας αξίας αρχαιολογικό ναυάγιο στη νότια θάλασσα της Κύπρου, περιοχή Μαζωτού. Επαναφέρουμε το κείμενο ως μια ανάσα στην καταχνιά και τη σαπίλα που επικρατεί αλλά και ως προσδοκία στην ιστορική συνέχεια του κυπριακού ελληνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο:

Δεν έχουν αποτιμηθεί πλήρως τα αρχαιολογικά ευρήματα σπάνιας αξίας από ναυάγιο που πρόσφατα ήρθε στο φως στο βυθό της περιοχής Μαζωτού, στη νότια παράκτια θάλασσα της Κύπρου. Η επικεφαλής αρχαιολόγος επεσήμανε ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη ίσως επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο. Το εμπορικό πλοίο προερχόταν από το Αιγαίο και μετέφερε χίλιους αμφορείς γεμάτους κρασί καθώς βυθίστηκε γύρω στο 350 π.Χ. στη θάλασσα του Μαζωτού.
Το αρχαίο ναυάγιο στη νότια θάλασσα της Κύπρου, μέσα από απίστευτες ομοιότητες και συγκυρίες, οδηγεί τη μνήμη στο άλλο ναυάγιο, που καρτερεί ακόμη αιχμάλωτο στο βορρά, στην Κερύνεια. Καθώς το «καράβι  του Μαζωτού» ταξίδευε κοντά στα νότια παράλια, το άλλο ταξίδευε 60 περίπου χρόνια αργότερα σε παράλληλη πορεία στα βόρεια της Κύπρου, λίγο έξω από την Κερύνεια, καθώς κι εκείνο βυθίστηκε φορτωμένο με αμφορείς και εντοπίστηκε αιώνες αργότερα. Μετά την τουρκική εισβολή, το Καράβι της Κερύνειας μετατράπηκε πλέον σε σύμβολο αντοχής και προσμονής για επιστροφή, αντλώντας δύναμη από τα βάθη της Ιστορίας.

Το Καράβι της Κερύνειας, με καπετάνιο και τρεις ναύτες, φορτωμένο με 404 αμφορείς έμεινε 22 αιώνες στο σκοτεινό βυθό, μέχρι που ανέβηκε στο φως της Κερυνειώτικης μέρας. Ανάμεσα στο φορτίο του, εμπόρευμα από 10.000  αμύγδαλα που κόπηκαν γύρω στο 288 π.Χ. και ευρήματα από τη Ρόδο και τη Σάμο κι επίσης, νομίσματα και 29 μεγάλες μυλόπετρες από τα ηφαιστιογενή νησιά του Αιγαίου. Τα πάντα ελληνικής προέλευσης και παραγωγής, από το Αιγαίο κι από τον ακμάζοντα ελληνισμό στα απέναντι Μικρασιατικά παράλια. Η ξυλεία από την οποία φτιάχτηκε το Καράβι της Κερύνειας κόπηκε 100 χρόνια ενωρίτερα από το ναυάγιο του Μαζωτού, πράγμα που με λίγη επινόηση οδηγεί χρονικά στο ναυάγιο του Μαζωτού.

Μπορεί να έχει δίκαιο η επικεφαλής της αρχαιολογικής αποστολής ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη επιτυχία της εναλίας αρχαιολογίας στην Κύπρο, αλλά το Καράβι της Κερύνειας έχει μετουσιωθεί σε σύγχρονο σύμβολο ανυπότακτης καρτερίας, επειδή μεταφέρει το ένα κομμάτι της ψυχής μας. Της αιχμάλωτης ψυχής μας που κόπηκε στα δύο το ΄74 κι έμεινε πάντα εκεί. Εθελούσια εγκλωβισμένη, αλλά ελεύθερα πολιορκημένη μέσα στο κάστρο της Κερύνειας. Για να υφαίνει τους θρύλους και να χαράζει τις επαναστάσεις που θάρθουν. Στο Καράβι της Κερύνειας ακουμπήσαμε το βιος μας που δεν πουλιέται σε κανένα έμπορο και σε κανένα Χρηματιστήριο. Στο Καράβι εκείνο φορτώσαμε τα σπλάχνα μας που δεν μεταλλάσσονται. Τα μυαλά μας που ΔΕΝ ΘΟΛΩΣΑΝ. Το καταγάλανο όνειρο που πάντα λαχταρούμε. Τον ολόγυμνο έρωτα μας που φουντώνει. Και μαζί τον πόθο και τον πόνο του, που μας λογχίζει τα σωθικά αδιάκοπα. Την πίκρα του, που ποτέ δεν ξεδίψασε αλλά αρκεί μια μόνο σκέψη του και το κουράγιο μας γιγαντώνει.

Τώρα, οι ιστορικές μας συντεταγμένες έχουν επιβεβαιωθεί στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα:  ένα αρχαίο ναυάγιο στο βορά κι ένα άλλο στο νότο, σηματοδοτούν την ιστορική μας πορεία μέσα στο χρόνο και το χώρο. Από το ανατολικότερο άκρο του Αποστόλου Αντρέα ως το δυτικότερο του Ακάμα, η γη αυτή επιβιώνει με θρύλους και παραδόσεις που νοημαδοτούν το πρόσκαιρο παρόν μας. Εμείς, με την Ιστορία τετραγωνίζουμε τον κύκλο. Και σταυρώνουμε την πορεία μας. Γιατί εμείς αξίζει να ζούμε επειδή έχουμε λόγους να θυσιάσουμε τη ζωή μας. Για μερικούς αμφορείς. Για κάποια σαπιόξυλα από ελληνικά ναυάγια. Για μερικές αρχαίες κολώνες φαγωμένες από την αλμύρα και το φως της Μεσογείου. Για μερικούς πεταγμένους σταυρούς και σκουριασμένες καμπάνες… Πέρασαν 22 αιώνες από το ναυάγιο. Άλλοι τόσοι να περάσουν, το Καράβι της Κερύνειας είναι δικό μας για να διαλαλεί την ελληνική μας συνέχεια και ταυτότητα. Και να φωτίζει ως πυξίδα την ψυχή μας που διάσπαρτη ανά τους αιώνες καρτερά κι επιμένει στο γυρισμό. Στη γη της επαγγελίας. Στο Νόστιμον Ήμαρ.

Κώστας Μαυρίδης                          

mavrides@ucy.ac.cy