Ορθολογισμός στην αναζήτηση λύσης

Συχνά υποδεικνύεται ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Αλλά προσθέτω, δεν είναι ποτέ ακριβώς ίδια. Σήμερα, στο προσκήνιο εμφανίζονται διαφορετικά επιχειρήματα και «πρωταγωνιστές», που όμως παραπέμπουν στο 2004. Τότε, ενόψει της πλήρους ένταξης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε. (Μάιο 2004) με σοβαρό πολιτικό όφελος έναντι της Τουρκίας (μεταξύ άλλων, αδημονούσε για ημερομηνία ενταξιακών), λογικό ήταν να επιδιωχθεί λύση υπό καλύτερο συσχετισμό μετά την ένταξη. Προς τούτο, ακόμη και οι ανανικοί «πρωταγωνιστές» μιλούσαν για ένταξη πρώτα και μετά λύσης. Αποδείχτηκε ότι αυτό στόχευε να συγκαλύψει και να εξουδετερώσει επικοινωνιακά τον επικείμενο στραγγαλισμό αφού τελικά προέκυψε ο «συνδυασμός» λύσης (μέσω Σχ. Ανάν) και κατόπιν ένταξης στην Ε.Ε. των συνιστώντων κρατιδίων και όχι της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ειδικά για το θέμα του ενεργειακού πλούτου αισθάνομαι μια «προσωπική» σύνδεση επειδή το 2004 πρωτοστάτησα  στην αποκάλυψη της Τούρκο-Αγγλικής συνωμοσίας για παρέμβαση στον υποθαλάσσιο ενεργειακό πλούτο (μέσω αλληλοσύνδεσης προνοιών π.χ. λήψη αποφάσεων στον Κεντρικό Κράτος, πρωτόκολλο περί Αγγλικών Βάσεων, Νόμοι περί Υφαλοκρηπίδας, Κατάργηση Διεθνών Συμβάσεων). Απλά, με το Σχ. Ανάν, ρύθμιση της Κυπριακής ΑΟΖ δεν θα γινόταν ποτέ. Σήμερα, πρωτοστατούν στην προβολή για οφέλη λόγω ενεργειακού πλούτου σε «συνδυασμό» με λύση εκείνοι που το 2004 σιωπούσαν για την συνωμοσία. Και η Ιστορία επαναλαμβάνεται, πως  δήθεν, μόνο μέσω μιας «λύσης» θα αποκομίσουμε μερίδιο από τον ενεργειακό μας πλούτο.

Ορθολογιστικά, μια λύση στο Κυπριακό αξιολογείται με βάση το περιεχόμενο της π.χ. αποχώρηση κατοχικών στρατευμάτων και εποίκων, ένα κράτος-μια κυριαρχία χωρίς επεμβατικά δικαιώματα, αποκατάσταση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Μια σωστή λύση (που θα αποτελεί αναπόφευκτα συμβιβασμό), θα δημιουργεί σταθερότητα και ανάπτυξη. Ωστόσο, η εξεύρεση σωστής λύσης είναι αυτονόητη προϋπόθεση για την επιβίωση του κυπριακού Ελληνισμού και την οικονομική του ευημερία. Το επιχείρημα πως το «συμφέρον ενός μεγαλοεπιχειρηματία είναι το συμφέρον της Κύπρου» είναι  προϊόν ενός ακραιφνούς καπιταλιστικού δογματισμού, με το οποίο, κατά περίεργο τρόπο ευθυγραμμίζεται η λεγόμενη κομμουνιστική αριστερά της Κύπρου!

Αν το βάθος της οικονομικής εξαθλίωσης δημιουργεί ευκαιρία  για «πακέτο» με λύση στο Κυπριακό, πρέπει να αναμένουμε τρισχειρότερα στην οικονομία, ώστε η λύση να γίνει αποδεκτή. Πριν από δύο περίπου χρόνια γράφαμε ότι «η λύση ΘΑ φαίνεται ελκυστική … σε μια καταχρεωμένη κοινωνία, που ΘΑ βιώνει τρομακτική συρρίκνωση των εισοδημάτων της και ΘΑ βρίσκεται σε πρωτόγνωρη απόγνωση.» Σήμερα δεν είμαστε στο «ΘΑ» αλλά στο μέσο της εξαθλίωσης. Και  προφανώς στην επόμενη φάση, όπου μετά τους ξένους  (Ντάουνερ, Αμερικανούς, Υπ. Εξ. Αγγλίας κ.ά.), ανέλαβαν δικοί μας για «λύση που θα επιτρέπει να απολαύσουμε τα έσοδα του φυσικού αερίου» και για «φυσικό αέριο που αποτελεί καταλύτη για λύση».

Έχουμε μια ΕΥΚΑΙΡΙΑ -μετά από αιώνες- που παρέχει την δυναμική για ανατροπή  δυσβάσταχτων κατοχικών δεδομένων μέσω της αξιοποίησης του ενεργειακού μας πλούτου. Εάν οι έως τώρα συνομωσίες απέτυχαν, η επόμενη πρέπει να απίστευτα συγκαλυμμένη και φαινομενικά ελκυστική. Μια τρισάθλια οικονομία, σε αυτό παραπέμπει. Ενόσω η μνημονιακή πορεία (εντός ευρώ) είναι υπό τις περιστάσεις η ορθότερη επιδίωξη, προέχει η επίσπευση κάθε διαδικασίας που αφορά την αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου και που δεν προαποκλείει επιλογές (π.χ. προείσπραξης). Παρεμπιπτόντως, τις προάλλες η NOBLE ανακοίνωσε ότι επίκειται διαγωνισμός για πώληση μεριδίου της στο οικόπεδο 12. Αυτό αποτελεί ουσιαστικά προπώληση. Αλλά μάλλον δεν διαθέτει η NOBLE (ένας διεθνής κολοσσός) κάποιον να της υποδείξει ότι αυτό είναι ξεπούλημα και δεν την συμφέρει…!

Η λήψη αποφάσεων για το μεγαλύτερο πολιτικο-οικονομικό εγχείρημα του κυπριακού κράτους, πρέπει να στηρίζεται σε σοβαρές ορθολογιστικές αναλύσεις και σε πρόσκαιρες σκοπιμοτήτες.  Ο δογματισμός και οι θεωρίες δεν αλλάζουν την προφανή επιδίωξη της Τουρκίας να ματαιώσει την επικείμενη δυναμική για την Κύπρο με επίκεντρο τον ενεργειακό πλούτο.  Εάν ενδώσουμε στις τουρκικές αξιώσεις, θα βγάλουμε τα μάτια μόνοι μας.

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής      mavidres@ucy.ac.cy

Η «λύση» μέσα από ένα φιλμάκι…

Η δυσεύρετη λύση στο Κυπριακό είναι πανεύκολη σύμφωνα με φιλμάκι του ΚΕΒΕ (σε συνεργασία με ανάλογο φορέα στα κατεχόμενα και χρηματοδότηση της UNOPS). Όπως κάθε διαφήμιση,  το φιλμάκι επιδιώκει να πωλήσει την ιδέα μιας πρωτοφανούς οικονομικής ανάπτυξης με χιλιάδες θέσεις εργασίας ως αποτέλεσμα «λύσης» του Κυπριακού. Χωρίς καν αναφορά στο όνομα, ή το πλαίσιο της λύσης, επιτρέποντας (σκόπιμα προφανώς) στον καθένα να νομίζει ότι όποια λύση έχει στο μυαλό του θα φέρει τεράστια ανάπτυξη, πλούτο, υψηλόμισθες θέσεις εργασίας και … ευτυχία. Δεν πρόκειται για ταινία του Χόλυγουντ, αλλά το φιλμάκι έντεχνα παραπέμπει σε μια ξέγνοιαστη ζωή χωρίς τα σημερινά χρέη και ανεργία π.χ. στο τέλος ένα ζευγάρι χορεύει δίπλα στην θάλασσα! Αν θα είναι λύση Νταβούτογλου ή Ντάουνερ, δεν έχει σημασία για τους κατασκευαστές και χρηματοδότες. Έχει όμως για όσους θα ζήσουμε τη λύση και αρνιούμαστε να γίνουμε ξανά πειραματόζωα. Αυτό είναι η ουσία. Και όχι αν μερικοί μεγαλοεπιχειρηματίες (π.χ. μεγαλοδικηγόροι και ξενοδόχοι) ίσως αυξήσουν τα κέρδη τους από κοινοπραξίες με εταιρείες της Τουρκίας. Πάντως, με ζητούμενο την μείωση του κόστους λειτουργίας μιας επιχείρησης, μπορεί να καταλήξουμε σε αδιανόητα συμπεράσματα στο Κυπριακό π.χ. η παραμονή ή ακόμη και αύξηση των εποίκων θα μειώνει περαιτέρω το κόστος της επιχείρησης;  

Στο φιλμάκι, κυριότερη υπόδειξη είναι πως η υφιστάμενη αβεβαιότητα θα αντικατασταθεί με βεβαιότητα που θα ελκύσει τεράστιες επενδύσεις. Αυτό είναι ένα υποθετικό σενάριο. Στην πραγματικότητα, η αβεβαιότητα λόγω της τουρκικής κατοχής και απειλής μπορεί, φεύγει με  απαλλαγή από την κατοχή. Υποθετικά οικονομικά σενάρια χωρίς αποκατάσταση της ασφάλειας και των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων (μέσα από συγκεκριμένη λύση) είναι ωραίες θεωρίες. Ο ρεαλισμός επιβάλλει να συνυπολογίσουμε τον καθοριστικό παράγοντα Τουρκία και τις προεκτάσεις της μέσω του κατοχικού καθεστώτος, των  στρατευμάτων, εποίκων κ.ά. Πάντως, αν η οικονομία θα μας απαλλάξει από αυτά, καλό είναι να τεκμηριωθεί ώστε να σταματήσει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης να απαιτεί «λύση χωρίς κατοχικά στρατεύματα... με σεβασμό στις ανθρώπινες αρχές και αξίες της Ε.Ε. και στις αρχές του ΟΗΕ». Θα απαλλαχτεί επίσης από την επιμονή του  (με στήριξη της κοινωνίας) για κοινό ανακοινωθέν ως ελάχιστο εχέγγυο βάσης προτού ξεκινήσουν οι συνομιλίες.

Το φιλμάκι καταρρίπτει και ένα μύθο που χτίστηκε ιδίως μετά το 2004 σε κύκλους της αριστεράς. Τότε, οι φανατικοί ανανικοί στην αριστερά, για να ενοχοποιήσουν τον απλό κόσμο, προέβαλλαν την άποψη ότι «το κεφάλαιο πρωτοστάτησε στην απόρριψη της λύσης». Το φιλμάκι επιβεβαιώνει αφενός ότι ο δογματισμός (ως εμμονή ότι μια θεωρία θα λύσει κάθε πρόβλημα), μπορεί να υπάρξει τόσο στην δεξιά μέσω μιας ακραίας μορφής καπιταλισμού όσο και στην αριστερά (π.χ. κομμουνισμός). Στην προκειμένη περίπτωση ευθυγραμμίζονται χωρίς κάποιο ιδεολογικό φράγμα.     

Φυσικά, η λύση στο κυπριακό θα είναι ένας συμβιβασμός, αλλά για να έχει προοπτική πρέπει να βασίζεται σε κανόνες που διασφαλίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα κάθε νόμιμου Ευρωπαίου πολίτη π.χ. σεβασμός στην ιδιοκτησία γης ανεξαρτήτως εθνικής καταγωγής. Μια λύση που  διαιωνίζει την κατοχή και ως προέκταση η Τουρκία αποκτά νομιμοποιημένο ρόλο στην Αν. Μεσόγειο (που δεν έχει ΤΩΡΑ) με στόχο το φυσικό αέριο θα είναι το ιστορικό μας τέλος, ανεξαρτήτως αν κάποιοι αποκομίσουν κέρδη από κοινοπραξίες με τουρκικές εταιρείες. Στην πράξη, η «λύση» στο φιλμάκι είναι η θεωρία της Πραξούλλας Αντωνιάδου που χρηματοδοτήθηκε από το PRIO (2010).

Όποιος δεν έχει αντιληφθεί μέχρι τώρα ότι δίνουμε αγώνα επιβίωσης ενάντια στην Τουρκία, που επιδιώκει να μας καθυποτάξει στο άρμα της, δεν πρόκειται να το μάθει πλέον. Ούτε υπάρχει επιχείρημα να πειστεί.  

Kώστας Μαυρίδης Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής – mavrides@ucy.ac.cy  

Η οικονομία όμηρος ιδιωτικού συμφέροντος

Εδώ και καιρό, επικρατεί μια συστηματική παραποίηση της επιστήμης. Στο πλαίσιο  της ελεύθερης οικονομίας, αιτιολογείται και επιβάλλεται η κρατική παρέμβαση όταν οι ιδιωτικές συναλλαγές εκ των πραγμάτων δεν περιλαμβάνουν το υπέρτερο συμφέρον της κοινωνίας (κόστος ή όφελος). Άλλωστε, η δυνατότητα παρέμβασης και ρύθμισης της οικονομίας βρίσκεται σε ευρωπαϊκές νομοθεσίες που ισχύουν κανονικά και στην Κύπρο (π.χ. ανταγωνισμός, καταχρηστικές πρόνοιες σε δάνεια κ.ά.). Ωστόσο, μετά τον Μάρτη 2013, έχει διαμορφωθεί μια κατάσταση φυγής καταθέσεων από το τραπεζικό σύστημα που οξύνεται. Η ιδιωτική λογική (συμφέρον) μιας τράπεζας επιβάλλει ότι λόγω έλλειψης ρευστότητας, διατηρούνται ψηλά δανειστικά επιτόκια για να υπάρχουν έσοδα/ρευστότητα και αυτό διογκώνει τα προβλήματα (προβληματικά δάνεια, πτωχεύσεις εταιρειών, ανεργία) σε ένα φαύλο κύκλο προς το χειρότερο. Φυσικά, υπάρχει ενδεχόμενο να ομαλοποιηθεί η κατάσταση σε βάθος χρόνου χωρίς παρέμβαση. Όμως, αυτό είναι φοβερά επικίνδυνο και λανθασμένο γιατί αφήνει παθητικά την τύχη να κρίνει τεράστιας σημασίας ζητήματα με καταστροφικά σενάρια π.χ. έξοδος από ευρώ, μαζική κατάρρευση επιχειρήσεων, δυστυχία στην κοινωνία ολόκληρη. Μέχρι και το κυπριακό επηρεάζεται. Μπορεί τέτοια κορυφαία ζητήματα να εξαρτώνται από την ιδιωτική λογική των τραπεζών που σπρώχνει προς το χειρότερο;   

Μετά τον Μάρτιο 2013, προτείναμε ορθολογιστικά και ισορροπημένα μέτρα με σκοπό την διάσωση του τραπεζικού συστήματος, αλλά όχι εις βάρος της κοινωνίας και της οικονομίας. Αρχικά, πρωτοστατήσαμε για παρέμβαση προς μείωση των δανειστικών επιτοκίων, εν ανάγκη με ταυτόχρονη μείωση των καταθετικών. Τελικά, έγινε παρέμβαση για μείωση των καταθετικών με ομοφωνία αρμοδίων και οικονομικών συμβούλων, χωρίς ποτέ να αιτιολογηθεί επιστημονικά.

Τον τελευταίο καιρό, ο Σύνδεσμος Τραπεζών προβάλλει το στενό ιδιωτικό συμφέρον ως υπέρτερο της κοινωνίας και οικονομίας ολόκληρης, αλλά και έξω από τη νομοθεσία. Με δηλώσεις, ο τραπεζικός τομέας αυτοεξαιρείται από τον βασικό κανόνα του εμπορίου όπου κάθε επιχείρηση αναλαμβάνει ρίσκο που μπορεί να καταλήξει σε ζημιές. Συγκεκριμένα, ο Σύνδεσμος αλαζονικά θεωρεί ότι τα προβληματικά δάνεια λόγω κακών επιχειρηματικών επιλογών της διοίκησης, θα πρέπει να την πληρώσουν πρώτα άλλοι (π.χ. καταθέτες, κοινωνία, κράτος), αλλά όχι οι τράπεζες! Αυτά δεν είναι επιστήμη. Και οπουδήποτε θα προκαλούσαν σάλο γιατί είναι αδιανόητα. Όσο για την μαζική χρήση καταχρηστικών προνοιών - που είναι ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ βάσει σχετικής ευρωπαϊκής Οδηγίας- στις δανειακές συμβάσεις, ο Σύνδεσμος επιλέγει την σιωπή ενόσω υπάρχει κάλυψη της πολιτείας.    

Ωστόσο, επαναφέρουμε συγκεκριμένα ορθολογιστικά μέτρα για σωστή λειτουργία της οικονομίας βάσει και της ευρωπαϊκής νομιμότητας. Τα μέτρα επαναφέρουν ρευστότητα και δεν εκφοβίζουν καταθέσεις. Καθένα δε, μπορεί να εφαρμοστεί ξεχωριστά, αλλά η μέγιστη θετική επίδραση με πολλαπλασιαστικά οφέλη προκύπτει αν εφαρμοστούν άμεσα και ταυτόχρονα.

Α. Κατάργηση όλων των καταχρηστικών προνοιών και χρεώσεων σε τραπεζικές συμβάσεις δανειοληπτών με τρόπο πρακτικά διαφανή και αντιληπτό στον μέσο καταναλωτή, όπως επιβάλλει η νομοθεσία. 

Β. Προπληρωμή δανείων σε μετρητά με παροχή σοβαρού κινήτρου από την τράπεζα προς τον δανειολήπτη (π.χ. απάλειψη τόκων για ένα διάστημα).

Γ. Διαμεσολαβητής-Εξωδικαστική Αρχή με ουσιαστικές εξουσίες για ρύθμιση τραπεζικών διαφορών π.χ. ως πρώτο βήμα, ο Κώδικας συμπεριφοράς των τραπεζών από την Κεντρική να αποκτήσει νομοθετική υπόσταση για να είναι δεσμευτικός. 

Τα θετικά είναι πολλά, κάποια άμεσα, κάποια μακροπρόθεσμα (π.χ. άμεση αύξηση ρευστότητας, ανταγωνισμός για μείωση επιτοκίων, δανειοδοτήσεις σε νέα παραγωγικά δάνεια κ.ά.), με απώτερο στόχο την αλλαγή της επικρατούσας αρνητικής αντίληψης προς το θετικό. Μόνο αρνητικό είναι μια πρόσκαιρη και ελεγχόμενη απώλεια ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ εσόδων από την τράπεζα (λόγω απάλειψης τόκων), που αντισταθμίζεται από την δυνατότητα να δανείσει για να ανακτήσει τα διαφυγόντα έσοδα. Το σημαντικό είναι πως τα όποια «αρνητικά» είναι ελάχιστα συγκριτικά με τα άμεσα οφέλη και τον τεράστιο στόχο, που απαιτεί όμως πολιτική παρέμβαση ενάντια στα επικρατούντα στενά συμφέροντα. Πάντως, η κριτική είναι καλή εφόσον προτείνεται κάτι καλύτερο. Καθώς δε τα πράγματα χειροτερεύουν, στόχος είναι να σταματήσουμε την κατρακύλα και να αποτρέψουμε την συντριβή με ενεργό πολιτική και όχι ελπίζοντας στην τύχη.

Κώστας Μαυρίδης -             mavrides@ucy.ac.cy  

Ο Ρεαλισμός των Συμφερόντων στην Αν. Μεσόγειο

Στην Αν. Μεσόγειο εξελίσσεται μια αντιπαλότητα τεραστίων συμφερόντων με επίκεντρο τον ενεργειακό πλούτο, που δεν είναι μόνο οικονομικής αλλά στρατηγικής αξίας. Και οι σύγχρονες συγκρούσεις είχαν επίκεντρό τους συχνά τον έλεγχο της ενέργειας. Επομένως, μια σοβαρή άποψη πρέπει να επικεντρώνεται στα πραγματικά κίνητρα βάσει συμφερόντων και όχι σε εξωπραγματικές υποθέσεις ή δηλώσεις και κινήσεις τακτικής για το θεαθήναι. Δυστυχώς, προβάλλονται απόψεις που αφορούν κορυφαία ζητήματα αντιπαλότητας, που παραβλέπουν τα συμφέροντα και χτίζονται συμπεράσματα με τις πλέον απίθανες υποθέσεις. Και είναι όντως περίεργο όταν τέτοιες απόψεις εκφράζονται από κάποιον που αυτοπροσδιορίζεται ρεαλιστής (!), αλλά ΥΠΟΘΕΤΕΙ ότι τα πραγματικά κίνητρα των «ενδιαφερομένων» (Τουρκίας, Αγγλίας, ΔΝΤ)  είναι το καλό μας. Επειδή αυτά ρεαλισμός δεν είναι, θα δώσουμε μια πιθανή ερμηνεία με βάση τα κίνητρα και συμφέροντα. Η επιστήμη της χρηματοοικονομικής βασίζεται συχνά στο εργαλείο αυτό για να εντοπίσει τις πραγματικές επιδιώξεις ενός εμπλεκόμενου μέρους σε ένα «παίγνιο» αντιπαλότητας και σύγκρουσης συμφερόντων.

Σε αντίθεση με εμάς, στις συζητήσεις περί κυπριακού η Τουρκία επιδιώκει να αποκτήσει νομιμοποιημένο ρόλο (που δεν έχει ΤΩΡΑ) στο κεφάλαιο φυσικό αέριο. Αυτό μπορεί να προκύψει είτε χωρίς λύση, είτε (καλύτερα για την Τουρκία) μέσω μιας «λύσης». Το κατοχικό καθεστώς είναι το μέσο διά του οποίου η Τουρκία επιδιώκει την εισχώρησή της στο γεωπολιτικό παιγνίδι που βρίσκεται σε εξέλιξη, πράγμα που απέτυχε να αποκτήσει το 2004, όταν Τουρκία- Αγγλία το σχεδίαζαν αλλά  πρωτοστατήσαμε στην ανάδειξη του φυσικού αερίου.  

Τα τελευταία χρόνια, ιδίως μετά τον 2^ο γύρο αδειοδότησης στην Κυπριακή ΑΟΖ, υπάρχει ένας αγώνας χρόνου ανάμεσα στην επιδίωξη για την όποια διευθέτηση στο κυπριακό (με την Τουρκία πρωτοστάτη με σκοπό την ταφόπλακα στην Κύπρο) πριν όμως την  εκμετάλλευση του φυσικού αέριου από την Κυπριακή Δημοκρατία και από την άλλη, την επιδίωξη για ενδυνάμωση μας μέσω του φυσικού αερίου. Εύλογα, η Τουρκία επιδιώκει πάση θυσία την ακύρωση κάθε ενέργειας που θα καθιστούσε την ενδυνάμωση της Κυπριακής Δημοκρατίας από το φυσικό αέριο μη αναστρέψιμη.

Συνεχίζοντας την αξιολόγηση με βάση τα πραγματικά κίνητρα, η Τουρκία και άλλοι, «επενδύουν» στην οικονομική δυσπραγία, η οποία θα υποχρεώσει τους Ε/κ να αποδεκτούν εκείνο που υπό άλλες συνθήκες θα απέρριπταν ως καταστρεπτικό. Έχοντας υπόψη τα πιο πάνω, η σημασία του φυσικού αερίου είναι κυριολεκτικά θέμα επιβίωσης του κυπριακού ελληνισμού και όχι απλά ζήτημα οικονομικής ανάκαμψης. Ωστόσο, εάν για ένα έργο (π.χ. ανέγερση ενός κτιρίου) με συγκριτικά ελάχιστη αξία σε σχέση με το φυσικό αέριο, απαιτείται μια τεχνοκρατική μελέτη που συνυπολογίζει τα οφέλη και το κόστος από διάφορα σενάρια, είναι αδιανόητο που μια τέτοια αξιολόγηση δεν προωθείται γύρω από την διαχείριση του φυσικού αερίου σε συνάρτηση με τις οικονομικές και άλλες φοβερές επιπτώσεις. Μόνο βολεμένοι ή αφελείς δεν θα επιθυμούσαν μια μελέτη η οποία θα συνεκτιμά το κόστος και τους κινδύνους (που δεν είναι μόνο οικονομικοί π.χ. όσο αυξάνεται η οικονομική εξαθλίωση και δυστυχία άλλο τόσο θα αποκτά Ε/κ κατεχόμενη γη η Τουρκία) από την «παθητική» διαχείριση έναντι της επίσπευσης σε όλα τα επίπεδα με το τι κοστίζει και τι ωφελεί, κάθε σενάριο ξεχωριστά. Η αναμονή μέχρι το απώτερο μέλλον εμπεριέχει αβεβαιότητα, ενώ η επίσπευση των διαδικασιών περιλαμβανομένης και της προείσπραξης εσόδων είναι όφελος με παραχώρηση έκπτωσης. Άλλωστε, είναι συνετό να επιτρέψουμε σε χρέος 17 δις να καταστρέψει την Κύπρο εάν ένα ποσοστό εσόδων συγκριτικά μικρό αρκεί για την επανεκκίνηση της οικονομίας και αποτροπής των σοβαρών κινδύνων;   

Πάντως, η Τρόικα επέβαλε τριετές πρόγραμμα (!) στην καλύτερη των περιστάσεων. Το ΔΝΤ επιδιώκει να επιβληθεί διαχείριση απροσδιορίστου διαρκείας στο φυσικό αέριο, το οποίο κινδυνεύουμε να ξεπουλήσουμε πριν καν βγει επειδή θα το έχουμε υποθηκεύσει στους ξένους και θα έχει καταστραφεί το παρόν και το μέλλον.

Kώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής - mavrides@ucy.ac.cy   

Οικονομία: νομιμότητα και ανταγωνισμός

Έχουμε αναφερθεί ξανά στον «τοίχο» που συντρίβει μέτρα που δεν τυγχάνουν της έγκρισης των συμφερόντων του τραπεζικού συστήματος εξουσίας στην Κύπρο. Ως αποτέλεσμα, ορθολογιστικά μέτρα βάσει της οικονομίας της αγοράς (market economy) αλλά και βάσει της ευρωπαϊκής νομιμότητας (π.χ. υπέρ του ανταγωνισμού), αντί να τυγχάνουν στήριξης από όσους υποστηρίζουν τον ανταγωνισμό στην οικονομία, αντιμετωπίζουν τον τοίχο της «σιωπής» μέχρι να τελματωθούν. Περιοριζόμαστε σε δύο μέτρα που αλληλοσυνδέονται με σοβαρές οικονομικές προεκτάσεις. Την προπληρωμή δανείων που θα προκαλέσει αύξηση της ρευστότητας προς το τραπεζικό σύστημα  ως το οικονομικά σωστό  λόγω συνθηκών και  που ταυτόχρονα, συνδυάζεται με υποχρεώσεις που προστάζει η Ευρωπαϊκή νομιμότητα.   

Η νομοθεσία καθιστά παράνομες διάφορες τραπεζικές πρακτικές και επιπλέον, προστατεύει προληπτικά τα πρόσωπα (πελάτες τραπεζών για σκοπούς εκτός των επαγγελματικών τους δραστηριοτήτων π.χ. για στεγαστικό δάνειο), υποδεικνύοντας προς «τα κράτη-μέλη να μεριμνούν ώστε στις συμβάσεις που συνάπτονται… να μην περιλαμβάνονται καταχρηστικές ρήτρες». Πότε έγινε αυτό στην Κύπρο; Η νομοθεσία προνοεί «να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίησή τους», ότι οι καταναλωτές «πρέπει να προστατεύονται από τις καταχρήσεις ισχύος … του παρέχοντος υπηρεσίες», «οι συμβάσεις πρέπει να συντάσσονται με σαφή και κατανοητό τρόπο … και σε περίπτωση αμφιβολίας πρέπει να υπερισχύσει η πιο ευνοϊκή ερμηνεία για τον καταναλωτή». Η νομοθεσία ορίζει επίσης πότε μια πρόνοια σύμβασης θεωρείται καταχρηστική π.χ. όταν «δημιουργεί εις βάρος του καταναλωτή σημαντική ανισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών», «η εκτέλεση των υποχρεώσεων του επαγγελματία υπόκειται σε όρο, η εκπλήρωση του οποίου εξαρτάται από τη βούλησή του και μόνο» κ.ά. Για τα πιο πάνω έχουν συσσωρευτεί αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου που επιβεβαιώνουν και ξεκαθαρίζουν μεταξύ άλλων την υποχρέωση κάθε κράτους-μέλους να ενεργεί εν ανάγκη με τρόπον προληπτικό για την εφαρμογή της νομοθεσίας π.χ. μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού. Πότε έγινε αυτό στην Κύπρο; Ενδεικτικά, η Ε.Ε. υποχρεώνει τις τράπεζες να μετρούν το έτος ως έχει (π.χ. 365 μέρες), ενώ στην Κύπρο ο τραπεζικός χρόνος έχει 360 μέρες (επειδή τις συμφέρει) υπερχρεώνοντας χιλιάδες αθώο κόσμο, χωρίς οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση για προστασία του. Θα ήταν περιττό να επιχειρηματολογήσω για υποδείξεις για λειτουργία εξωδικαστικής Αρχής με σκοπό την συναινετική επίλυση διαφορών. Αυτό προτάθηκε σε αρμόδιους πριν δέκα χρόνια όπως υποδείκνυε η Ε.Ε. τότε, «προκειμένου να επιτύχει ένα υψηλό επίπεδο προστασίας και να … εξασφαλίσει την απλή και αποτελεσματική πρόσβαση των καταναλωτών στη δικαιοσύνη και …να διευκολύνει την επίλυση καταναλωτικών διαφορών σε πρώιμο στάδιο».

Το άλλο μέτρο (υποβλήθηκε  Ιούλιο  2013) αφορά την ΠΡΟ-ΠΛΗΡΩΜΗ με μετρητά μέρους των δανείων με κατάργηση των χρεώσεων εκείνων που είναι παράνομες και το εμποδίζουν. Επιπλέον, προτάθηκε η παροχή  κίνητρου προς τον δανειολήπτη π.χ. μείωση της δόσης ή απάλειψη τόκων για 2 χρόνια. Το μόνο αρνητικό είναι η απώλεια εσόδων από την τράπεζα η οποία όμως θα δανείσει τα πρόσθετα κεφάλαια για να αναπληρώσει το διαφυγέν έσοδο. Ωστόσο, τα θετικά πολλαπλασιαστικά οφέλη είναι τεράστια, άμεσα (αύξηση ρευστότητας) και μακροπρόθεσμα, ενδυνάμωση της τραπεζικής σταθερότητας, μείωση  δανειστικών επιτοκίων λόγω ανταγωνισμού,  διοχέτευση χρημάτων σε παραγωγικές επιχειρήσεις με διατήρηση θέσεων εργασίας κ.ά.   

Η περιφρόνηση προς τη νομοθεσία είναι έκδηλη και συμβαίνει με τις εποπτικές και άλλες πολιτειακές εξουσίες σε λειτουργία. Από την άλλη, σήμερα οι οικονομικές περιστάσεις υποχρέωσαν πολλούς να διαπιστώνουν (έστω με καθυστέρηση) ότι η έλλειψη ρευστότητας στο τραπεζικό σύστημα εντείνει τον φαύλο κύκλο της οικονομίας. Ένα τραπεζικό ίδρυμα να φανεί αδύνατο στις υποχρεώσεις του προς τους καταθέτες, θα ακολουθήσουν αδιανόητες επιπτώσεις στην οικονομία ως σύνολο. Αυτά επιβάλλουν λήψη δραστικών και εφικτών μέτρων. Γι αυτό επιμένουμε ότι, η κριτική είναι καλή φτάνει να προτείνει κάτι (εφικτό και) καλύτερο. 

Κώστας Μαυρίδης  -   mavrides@ucy.ac.cy

Οικονομία: από τη θεωρία στην πράξη

Παρεμβάσεις στην ελεύθερη οικονομία αιτιολογούνται σε καταστάσεις όπου το ιδιωτικό συμφέρον μέσω ιδιωτικών συναλλαγών (π.χ. ανάμεσα στις τράπεζες και τους καταθέτες ή δανειολήπτες), δεν ενσωματώνει το συνολικό κόστος στην κοινωνία. Στην παρούσα φάση, η κυπριακή κοινωνία είναι συνολικά εκτεθειμένη σε ένα συστημικό ρίσκο που πηγάζει από το τραπεζικό σύστημα. Χωρίς εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα, σταθεροποίηση της οικονομίας δεν προκύπτει. Από την άλλη, όσο πιο γρήγορα σταθεροποιηθεί ο τραπεζικός τομέας, τόσο πιο γρήγορα θα επωφεληθεί η οικονομία. Και αποτελεί τεράστιο κίνδυνο να ευχόμαστε απλά «τα πράγματα να κυλήσουν ομαλά», την στιγμή που μια επιδείνωση της κατάστασης σε μια τράπεζα θα έχει φοβερές επιπτώσεις στο σύνολο των επιχειρήσεων, της κοινωνίας και του κράτους, ακόμη και σε όσους δεν έχουν σχέση με τράπεζες.

Εδώ και καιρό επιμένουμε σε συγκεκριμένες ρεαλιστικές προτάσεις στο εφικτό πλαίσιο που οριοθετείται από τις οικονομικές και νομικές παραμέτρους. Αντί της υφιστάμενης παθητικής στάσης και αντί να συζητάμε ανέφικτες προτάσεις που δεν θα γίνουν (π.χ. να εγγυηθεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα τις καταθέσεις στην Κύπρο), ας επικεντρωθούμε στο εφικτό και επιστημονικά ορθό. Παρεμπιπτόντως, η χρονική μετάθεση της μαζικής εκποίησης  ακινήτων (π.χ. από δύο σε τρία χρόνια)  δεν αλλάζει την λειτουργία της αγοράς. Μια μετάθεση θα έχει αποτέλεσμα την συντριβή στις τιμές των ακινήτων από ΤΩΡΑ, διογκώνοντας τα προβληματικά δάνεια. Για να περιοριστεί αυτό, απαιτείται άλλη διαχείριση, στην βάση επιστημονικού ορθολογισμού.   

Στην πραγματικότητα, ούτε οι τράπεζες ούτε το κράτος μπορεί να εγγυηθούν πρακτικά τις καταθέσεις για να επιστρέψουν εντός του τραπεζικού συστήματος τα κεφάλαια που σήμερα επιλέγουν να μένουν εκτός τραπεζών ή επιδιώκουν έξοδο εκτός Κύπρου. Μπορούμε όμως να στοχεύσουμε στην αύξηση της ρευστότητας προς το τραπεζικό σύστημα παρακάμπτοντας τους φόβους. Άλλωστε, η σοβαρή έλλειψη ρευστότητας δημιουργεί ένα φαύλο κύκλο που αυτοτροφοδοτείται ώστε καθένας επιδιώκει να προστατευτεί διατηρώντας μετρητά εκτός του τραπεζικού συστήματος, πράγμα που αφαιρεί από τις τράπεζες τη δυνατότητα να δανείζουν (σπρώχνοντας τις σε ψηλά δανειστικά επιτόκια για να διατηρούν έσοδα). Η κατάσταση «στραγγαλίζει» τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά (με το ψηλότερο ποσοστό δανεισμού στην Ε.Ε.) και ο φαύλος κύκλος προεκτείνεται με αύξηση της ανεργίας που καθιστά αδύνατη την αποπληρωμή των δανείων και μειώνει τις εισπράξεις από  φορολογίες για το κράτος, το οποίο από την άλλη, πληρώνει μεγαλύτερα ποσά στα επιδόματα.    

Προτείναμε μέτρα εφικτά που εξαρτώνται από τα χέρια μας και έχουν ορθολογιστικό στόχο την αλλαγή των προσδοκιών προς το καλύτερο, χωρίς αποδυνάμωση του τραπεζικού συστήματος.

Η δραστική μείωση των δανειστικών επιτοκίων ταυτόχρονα με τα καταθετικά και η καθοριστική σημασία ενός Διαμεσολαβητή με ουσιαστικό ρόλο που θα μειώσει τις εκποιήσεις, είναι μέτρα για τα οποία επιχειρηματολογούμε προ καιρού. Άλλο μέτρο που τέθηκε σε ανώτατο επίπεδο έγκαιρα από τον Ιούλιο  2013, με στόχο την επιστροφή κεφαλαίων στο τραπεζικό σύστημα είναι η ΠΡΟΠΛΗΡΩΜΗ μέρους των δανείων (με κατάργηση των χρεώσεων που σήμερα υφίστανται και είναι εν πολλοίς καταχρηστικές και παράνομες). Η προπληρωμή προϋποθέτει κίνητρο προς τον δανειολήπτη π.χ. μείωση της δόσης ή απάλειψης τόκων για 2 χρόνια. Το μόνο αρνητικό είναι η απώλεια εσόδων από την τράπεζα η οποία ωστόσο θα έχει πλέον μετρητά να δανείσει για να ανακτήσει το όποιο διαφυγέν έσοδο. Αλλά, τα θετικά πολλαπλασιαστικά οφέλη είναι συντριπτικά, κάποια άμεσα και άλλα μακροπρόθεσμα π.χ. αύξηση ρευστότητας που θα καταλήξει σε ενδυνάμωση της τραπεζικής σταθεροποίησης, ανταγωνισμό με πίεση στα δανειστικά επιτόκια, διοχέτευση χρημάτων σε παραγωγικές επιχειρήσεις με διατήρηση θέσεων εργασίας ή και αύξηση κ.ά.    

Επαναλαμβάνω ότι οι συνθήκες επιβάλλουν ανάληψη πρωτοβουλιών με ορθολογιστικές και ισορροπημένες προτάσεις πριν συσσωρευτούν τεράστια προβλήματα και είναι αργά, όπως εξελίχθηκε δυστυχώς το θέμα με τα επιτόκια και τον Διαμεσολαβητή. Αυτό φανερώνει δυστυχώς και ποιος συνεχίζει να κάνει κουμάντο στο κυπριακό πολιτικό σύστημα εξουσίας.

Κώστας Μαυρίδης - mavrides@ucy.ac.cy 

Επιτέλους, προωθήστε ισορροπημένα μέτρα!

Για χρόνια, πολλοί αναφερόμασταν στον «τοίχο» που εμπόδιζε έγκαιρη λήψη αποφάσεων επί της προηγούμενης Κυβέρνησης, η οποία τελικά κρίθηκε απαξιωτικά για την παραγνώριση της. Εκείνος ο «τοίχος» ήταν προφανώς αποτέλεσμα δογματικής προσέγγισης ή σκοπιμοτήτων.  Με το πρόσφατο μάθημα νωπό, η καθυστέρηση που επικρατεί γύρω από τον χρηματοπιστωτικό τομέα και τα προβλήματα που συσσωρεύονται είναι ανεξήγητη.  

Πρέπει να διαχειριστούμε την πραγματικότητα ως έχει και όχι να την κρύβουμε. Υπάρχει εκροή καταθέσεων λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης,  ενώ ταυτοχρόνως, τα  προβληματικά δάνεια πολλαπλασιάζονται. Πρόκειται για δυνητικά επικίνδυνες καταστάσεις για το τραπεζικό σύστημα και την οικονομία ολόκληρη. Το ζητούμενο είναι να γίνουν ΕΓΚΑΙΡΑ εκείνες οι παρεμβάσεις και ρυθμίσεις που είναι απόλυτα αναγκαίες για να διασφαλιστεί η σταθερότητα του τραπεζικού τομέα με τρόπο όμως που να μην είναι εις βάρος της κοινωνίας και της οικονομίας.

 Επειδή στα λόγια ο καθένας μπορεί να βαφτίσει το άσπρο μαύρο με βάση το συμφέρον, επικεντρωνόμαστε στις πράξεις. Όλοι δηλώνουν σήμερα (!) ότι η μείωση των δανειστικών επιτοκίων επιβάλλεται. Στην πράξη όμως, η Κεντρική Τράπεζα παρενέβη με στήριξη οικονομικών συμβούλων και πολιτικών τον Απρίλιο 2013 και μείωσε τα καταθετικά επιτόκια (τώρα είναι στο μισό ύψος από τότε), χωρίς ανάλογη παρέμβαση στα δανειστικά επιτόκια που ήταν το ζητούμενο. Έκτοτε, οι διαμορφωτές εκείνης της πολιτικής προέβαλλαν ότι «η μείωση των δανειστικών επιτοκίων, απαγορεύεται από τη νομοθεσία», ή ότι, «δεν το επιτρέπει η Τρόικα», σε βαθμό που … πολλοί το πίστεψαν. Τελικά, η πραγματικότητα είναι διαφορετική όπως η Τρόικα υπέδειξε τις προάλλες. «Δεν συστήνω νομοθετική μείωση των επιτοκίων», δεν  σημαίνει απαγορεύω. Ξεκαθαρίζουμε ότι υπάρχουν αποτελεσματικές και ηπιότερες πολιτικές για μείωση των επιτοκίων χωρίς νομοθετική ρύθμιση ώστε να περιοριστούν οι στρεβλώσεις. Εδώ επισημαίνουμε αφενός τις παραπλανητικές «εξειδικευμένες» απόψεις που για μήνες εκφράζονταν και αφετέρου, ότι δεν γίνεται οι παρεμβάσεις υπέρ των τραπεζών να είναι επιθυμητές στρεβλώσεις αλλά οι παρεμβάσεις υπέρ της κοινωνίας να είναι ανεπιθύμητες στρεβλώσεις.     

Για άλλη μια φορά παραθέτουμε τρεις εισηγήσεις (αλληλοσυνδεόμενες και μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής). Η κριτική είναι ευπρόσδεκτη, φτάνει να προτείνεται κάτι καλύτερο. Θετικό βήμα είναι που ορισμένοι πολιτικοί υιοθέτησαν μέτρα που για πολύ καιρό επιχειρηματολογούμε. Πρώτον, μείωση δανειστικών επιτοκίων με ταυτόχρονη ακύρωση των καταχρηστικών προνοιών και πρακτικών οι οποίες ασκούνται από το τραπεζικό σύστημα για χρόνια (όπως προνοεί και σχετική Ευρωπαϊκή Οδηγία) και ρύθμιση της δυνατότητας των  δανειζομένων να ΠΡΟΠΛΗΡΩΝΟΥΝ μέρος του δανείου τους χωρίς καταχρηστικές χρεώσεις που σήμερα λειτουργούν αποτρεπτικά. Δεύτερον, σε σχέση με τα προβληματικά δάνεια η αντίληψη που επικρατεί είναι πως η κατάσταση (δεν έχει σημασία αν θα συμβεί σε 2 ή 3 χρόνια) θα καταλήξει σε μαζική εκποίηση ακινήτων που θα συντρίψει τις τιμές γενικότερα με πολλαπλές αρνητικές επιπτώσεις από ΤΩΡΑ αφού έτσι λειτουργεί η οικονομία. Η λειτουργία Διαμεσολαβητή με ουσιαστικό και ισορροπημένο ρόλο και όχι διακοσμητικά προσαρμοσμένο στις επιδιώξεις των τραπεζών ή του δανειολήπτη, θα μειώσει σημαντικά το πρόβλημα. Σημειώνεται ότι  η δημιουργία Διαμεσολαβητή προτάθηκε από εμένα προσωπικά στους αρμόδιους πριν από δέκα χρόνια (ως Φορέας Εξώδικης Επίλυσης Τραπεζικών Διαφορών) και ακόμη να λειτουργήσει.

Η τρίτη εισήγηση είναι κάτι που επιχειρηματολογούμε από τον Ιούλιο με στόχο να αναστραφεί η φυγή καταθέσεων από το τραπεζικό σύστημα. Προτείνουμε προώθηση σχεδίων για ΠΡΟΠΛΗΡΩΜΗ μέρους του δανείου (χωρίς χρεώσεις) παρέχοντας όμως σοβαρό κίνητρο στο δανειολήπτη π.χ. μείωση της δόσης ή τόκων για 3 χρόνια. Η διατήρηση και επαναφορά κεφαλαίων εντός του τραπεζικού συστήματος θα έχει πολλαπλά θετικά αποτελέσματα βάσει της  πραγματικότητας ως έχει. Ο δικός μας φόβος είναι ότι τέτοιες ισορροπημένες εισηγήσεις θα έρθουν στο προσκήνιο (όπως έγινε με τα επιτόκια και τον Διαμεσολαβητή) όταν θα έχουν συσσωρευτεί τεράστια προβλήματα. Και στην  πραγματικότητα δεν έχουν καν λειτουργήσει.  

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής  - mavrides@ucy.ac.cy