Οικονομία, Πολιτική και απλά Μαθηματικά

Ενόψει προεδρικών εκλογών, οι σκοπιμότητες βρίσκονται σε έξαρση και παρεισδύουν δηλητηριάζοντας την νηφάλια οικονομική ανάλυση. Σήμερα, έχουμε ενώπιόν μας το συνολικό σχέδιο της Κυβέρνησης με συγκεκριμένα μέτρα απέναντι στο σχέδιο της Τρόικας (με τα δικά του μέτρα). Το Κυβερνητικό Σχέδιο με τις όποιες αδυναμίες του είναι συγκεκριμένο και στοχεύει (όπως προβάλλεται) να καλύψει μαθηματικά την τρύπα στα δημόσια οικονομικά στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Αφού όμως πρόκειται για οικονομικά μέτρα που επιφέρουν κόστος, μια επαγγελματική τάξη ή κοινωνική ομάδα που θεωρεί υπέρμετρο το βάρος που επωμίζεται, αντιδρά. Και είναι δυνατόν κάποιες ομάδες να αντιδρούν «προληπτικά», για να μειώσουν τυχόν μετατόπιση του κόστους εις βάρος τους.

Στις συζητήσεις που προσεγγίζουν το οικονομικό πρόβλημα πολιτικά και με δεδομένη την έξαρση της αντιπαλότητας, οι προσεγγίσεις περιορίζονται σε γενική ή αόριστη κριτική είτε επικεντρώνεται εναντίον κάποιου συγκεκριμένου προτεινόμενου μέτρου. Ορισμένες φορές, επιδίωξη προφανώς είναι η εύνοια της επηρεαζόμενης ομάδας πολιτών/ψηφοφόρων που δυσφορεί και έτσι της δημιουργούνται προσδοκίες. Από την άλλη, όσο τεκμηριωμένη να είναι η κριτική, από μόνο του δεν αποτελεί αποτελεσματική προσέγγιση, αφού μειώνει το μαθηματικό χάσμα. Το εποικοδομητικό θα ήταν η συμπλήρωση του ελλείμματος του €1 δις. Εισήγηση που ανοίγει την ψαλίδα, δεν προσθέτει αλλά δυσκολεύει τα πράγματα. Συνεπώς, θετική συμβολή θα ήταν όπως κάθε κριτική συνοδεύεται και από το άλλο μισό. Κάθε εισήγηση για αφαίρεση ενός μέτρου από το Κυβερνητικό σχέδιο, πρέπει να αντισταθμίζεται από το ισόποσο μέτρο που προσθέτει. Εκτός και αν το σχέδιο της Τρόικας γίνεται αποδεκτό αλλά δεν ομολογείται διά τον φόβον των … ψηφοφόρων.

Σε αντίθεση με τα πιο πάνω και όσα επιχειρούν να απαλλάξουν μια ομάδα από κόστος, θα τολμήσουμε το αντίθετο. Η «απαίτηση για κοινωνική συναίνεση» είναι πλέον η νέα φράση του συρμού. Επί της ουσίας, ο βαθμός αποτελεσματικότητας των μέτρων θα είναι συνάρτηση της ανεκτικότητάς τους από την κοινωνία, για έξοδο από την κρίση. Για να υπάρξει κοινωνική συναίνεση απαιτείται το αίσθημα δικαίου στον τρόπο αντιμετώπισης από την κοινωνία των μέτρων. Πρώτον, επειδή το κοινωνικό κριτήριο δικαίου είναι συγκριτικό, πως οι εισοδηματίες δημόσιοι πάνω από € 3,500 μηνιαίο μισθό, εντάσσονται σε μια ομάδα π.χ. είτε € 3,500, € 5,000, ή € 6,000 όλοι εξομοιώνονται αναλογικά το ίδιο. Θα ήταν κοινωνικά δικαιότερο να υπάρχει διαχωρισμός τους. Δεύτερον, ένας δημόσιος υπάλληλος σε διευθυντική κλίμακα απολαμβάνει επιδόματος παραστάσεως (π.χ. € 10,000 αφορολόγητο) το οποίο προτείνεται να φορολογηθεί (π.χ. 10%)! Θα ήταν κοινωνικά δικαιότερο να αποκοπεί δραστικά για μια τουλάχιστον περίοδο. Τρίτον, δημόσιος υπάλληλος με εισόδημα €2,000 (μέσος μηνιαίος μισθός) θα βρίσκεται σε χειρότερη θέση από τον συνταξιούχο με ίδιο ποσό μηνιαίας σύνταξης. Εν ολίγοις, ο εργαζόμενος στον αγώνα της καθημερινότητας με πιθανόν παιδιά θα συνεισφέρει πολλαπλάσια στην κρίση παρά ο εισοδηματικά ισότιμος συνταξιούχος που απλά διάγει το υπόλοιπον του βίου του! Ο προβληματισμός θα μπορούσε να επεκταθεί και σε θέματα ΦΠΑ με πιο πολύπλοκα θέματα. Μένουμε στην επισήμανση πως υπάρχουν πολιτικές που καθιστούν τα μέτρα -συγκριτικά πάντα- πιο δίκαια όπως υποτίθεται όλοι επιζητούν, μειώνοντας το βάρος στους ευπαθείς και μειονεκτούντες.

Για τα πιο πάνω δεν απαιτούνται πολύπλοκα μαθηματικά μοντέλα ή εξειδικευμένη στατιστική γνώση. Απλή παράθεση αριθμών και κοινή λογική (κοινή νόηση) αρκούν. Διάβασα πρόσφατα πως ο Αντί-νοος είναι ο πρώτος στόχος του Οδυσσέα για εξολόθρευση καθώς φτάνει στην Ιθάκη. Πρέπει να εξουδετερωθεί πρώτος διότι λειτουργεί ενάντια στην νόηση των ανθρώπων. Ενάντια λοιπόν στις σκοπιμότητες που επινοούνται οι πολιτικοί και τα διάφορα πυροτεχνήματα, αξίζει να διερωτηθεί κάποιος τι ήταν εκείνο που λειτούργησε ενάντια στην ΚΟΙΝΗ ΝΟΗΣΗ σε σχέση με τα προτεινόμενα μέτρα.

Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής                 mavrides@ucy.ac.cy 

Οικονομία και Κυπριακό: επιστροφή στα αυτονόητα

Η οικονομία και οι δυνατότητες της επηρεάζουν το Κυπριακό, ιδιαίτερα στη σύγχρονη πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης. Στην Κύπρο η σύνδεση γίνεται συνήθως μόνο στην μια κατεύθυνση: μια δυνατή οικονομία στις ελεύθερες περιοχές λειτουργεί υποστηριχτικά ενάντια στην τουρκική κατοχή. Όμως, ισχύει και το αντίστροφο αφού το οικονομικό πλεονέκτημα είναι ταυτοχρόνως συνάρτηση της οικονομίας των κατεχομένων. Εάν για δεκαετίες το χάσμα στην οικονομία ανάμεσα στις ελεύθερες περιοχές και στα κατεχόμενα λειτούργησε ενάντια στην κατοχή, ένας οικονομικός στραγγαλισμός του κατοχικού καθεστώτος (της οικονομίας των κατεχόμενων) θα βοηθούσε περισσότερο. Εντούτοις, τα τελευταία χρόνια δεν επικρατεί εκείνο που αποτελεί αυτονόητο για κάθε λαό που αγωνίζεται για αποτίναξη ξένης κατοχής.

Κατά καιρούς επινοούνται διάφορα επιχειρήματα για να στηρίξουν  ιδεολοψίες και σκοπιμότητες. Πριν χρόνια, επέμεναν πως πρέπει να συμβάλουμε στην οικονομική άνθιση των κατεχομένων για να μην εγκαταλείψουν τα κατεχόμενα οι Τουρκοκύπριοι. Εν ολίγοις, η οικονομική άνθιση των κατεχομένων προβαλλόταν ως «πατριωτικό καθήκον» των Ελληνοκυπρίων! Ωστόσο, η ουσία είναι πως η οικονομική ενίσχυση των κατεχομένων ενδυναμώνει το κατοχικό καθεστώς με όλα τα αρνητικά συνεπαγόμενα π.χ. νομιμοποίηση της κατοχής μέσω εξαγοράς Ελληνοκυπριακής γης κ.ά. Παρεμπιπτόντως, πρόσφατα γνωστοποιήθηκε ότι οι έποικοι εγκαταλείπουν τα κατεχόμενα λόγω της οικονομικής καθίζησης. Παρά λοιπόν τα όποια αρνητικά παράγωγα από μια οικονομική δυσπραγία στα κατεχόμενα, ενόσω η Τουρκία παραμένει ο ρυθμιστής, στην ζυγαριά μετρούν τα σημαντικά και όχι άλλα που αναδεικνύονται ως σημαντικά για να χωρέσουν πρόσκαιρες σκοπιμότητες.  

Τις προάλλες, προέκυψε έντονη διαφωνία σχετικά με το άνοιγμα των οδοφραγμάτων, που άρχισε το 2003 με την ελεγχόμενη έκτοτε από το κατοχικό καθεστώς μετάβαση Ελληνοκυπρίων στα κατεχόμενα. Ήταν τότε που η Κυπριακή Δημοκρατία -με την ανθούσα οικονομία της σε αντίθεση με τα κατεχόμενα- προχωρούσε σε ένταξη στην Ε.Ε. χωρίς η Τουρκία να μπορεί να το εμποδίσει. Αυτό ώθησε μάζες των Τ/κ σε ξέσπασμα οργής εναντίον του Ντενκτάς και άρχισαν να αντιλαμβάνοντα τον εαυτό τους ως μέρος μιας Ευρωπαϊκής Κυπριακής Δημοκρατίας. Μπροστά στον φόβο για ανεξέλεγκτη κατάσταση, ο Ντενκτάς προχώρησε στο άνοιγμα των οδοφραγμάτων με αποτέλεσμα την εκτόνωση και καταστολή της οργής. Μαζί με άλλα, αυτή ήταν η κύρια και άμεση επιδίωξη. Ωστόσο, τις προάλλες προέκυψε νέα εξήγηση των πραγμάτων από ένα υποψήφιο Πρόεδρο που έχει εντελώς διαφορετική εξήγηση και δηλώνει σήμερα πως τα οδοφράγματα άνοιξαν επειδή ο Ντενκτάς ήθελε να αποδείξει ότι Ε/κ και Τ/κ δεν μπορούν να συνυπάρξουν.

Στην πολιτική είναι θεμιτό να υπάρχουν θέσεις και αντιθέσεις. Από αυτό όμως μέχρι να  επινοούνται επιχειρήματα για να δοθεί νόημα σε αφελείς πολιτικές προσεγγίσεις, έχει διαφορά. Η ίδια συναισθηματική και απλουστευτική λογική μπορεί να οδηγήσει σε ανόητες και …  ευφάνταστες πολιτικές π.χ. θα πρέπει να μοιραστούμε τον υποθαλάσσιο πλούτο της Κυπριακής Δημοκρατίας με το κατοχικό καθεστώς για να αποδείξουμε πως μπορούμε να συνυπάρχουμε; Αν αυτό εμπεδώνει το κατοχικό καθεστώς, μετατρέπει την παράνομη τουρκική κατοχή σε νόμιμη αγοράζοντας μέσω της «Επιτροπής» τις Ε/κ περιουσίες, οι κατοχικές δυνάμεις ενδυναμώνονται,  η κατοχική Τουρκία διαιωνίζει την δυνατότητα επέμβασής της … αυτά δεν έχουν σημασία στην πιο πάνω ευφάνταστη προσέγγιση, επειδή αποδυναμώνουμε το επιχείρημα του Έρογλου (πολιτικός απόγονος του Ντενκτάς) ότι Ε/κ και Τ/κ δεν μπορούν να συνυπάρξουν! Προφανώς πρόκειται για ανόητο επιχείρημα σήμερα. Όσο ανόητο όμως υπήρξε το επιχείρημα ότι η οικονομική άνθιση των κατεχομένων είναι προς το συμφέρον μας. Παρεμπιπτόντως, στις προτάσεις του Έρογλου προς τον ΟΗΕ για το φυσικό αέριο περιλαμβάνεται το ένα σκέλος από το όραμα της κας Πραξούλας Αντωνιάδου (Προέδρου ΕΔΗ και πρώην Υπουργού για φυσικό αέριο), για αγωγό φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας. Το άλλο για γέφυρα μεταξύ Κύπρου-Τουρκίας ώστε να ανθίσει  περισσότερο η οικονομία δεν περιλαμβάνεται.

Ποιος Yπερασπίζεται την Eπιστήμη;

Το βαθιά εμπεδωμένο διπολικό πολιτικό παιγνίδι στην Κύπρο (είτε δεξιά είτε αριστερά) απαιτεί από τον καθένα να επιλέξει το ένα ή το άλλο, αφού «αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι με τους άλλους». Ήδη, ένα πλειοψηφικό ποσοστό της κοινωνίας αυτοπροσδιορίζεται με βάση την αντίθεσή του προς το άλλο (π.χ. εναντίον Χριστόφια ή εναντίον Αναστασιάδη;), χωρίς διαμόρφωση δικής του αυτόβουλης θέσης ή επιλογής. Οι δύο συμπληγάδες με τους μηχανισμούς τους δεν ανέχονται όποιον θέλει να αυτοπροσδιοριστεί (στο ενδιάμεσο) και επιδιώκουν να τον συντρίψουν. Και ενόψει προεδρικών για παράδειγμα, μια άποψη που δεν υπηρετεί την επιδίωξη Ν. Αναστασιάδη να γίνει Πρόεδρος, ενεργοποιεί διάφορους που με «φιλικές» και άλλοτε αυστηρές υποδείξεις επιδιώκουν την ευθυγράμμιση π.χ. «αφού θα είναι Πρόεδρος γιατί να μην είμαστε μαζί του», «αύριο που θα τον χρειαστείς, τι θα κάνεις;». Έτσι διαχωρίζεται για δεκαετίες στα δύο η κοινωνία μας, από συντεχνίες μέχρι ομάδες ποδοσφαίρου, από λογοτεχνικούς συνδέσμους μέχρι νεολαίες φοιτητών και ακαδημαϊκούς. Σήμερα, ενώπιον μας έχουμε έναν νέο διαχωρισμό. Ποιος φταίει για τα οικονομικά μας χάλια: η Κυβέρνηση ή ο τραπεζικός τομέας;  

Πέραν από τον εξωγενή παράγοντα, από την αρχή φάνηκε πως οι πηγές προβλημάτων ήταν ο τραπεζικός τομέας και τα δημόσια οικονομικά. Αυτό υποδείκνυαν οι εκθέσεις διεθνών οίκων αξιολόγησης που με βάση επιστημονικό αιτιολογικό προχωρούσαν στην υποβάθμιση της κυπριακής οικονομίας. Εντούτοις, στο εγχώριο πολιτικό προσκήνιο επικράτησαν σκοπιμότητες που ενόψει προεδρικών, βρίσκονται σε έξαρση.  

Η ευθύνη της Κυβέρνησης για τα δημόσια οικονομικά ως αποτέλεσμα επιλογών της και λόγω της μετέπειτα απραξίας και ανικανότητας που επιδείχθηκε είναι δεδομένη. Αυτό παρουσιάστηκε έντονα στα ΜΜΕ και επικράτησε ως συντριπτική άποψη της κοινής γνώμης. Η τραπεζική τρύπα και η ενδεχόμενη εποπτική ευθύνη (που μπορεί μεν να λειτουργεί ως επικοινωνιακή διέξοδος για την Κυβέρνηση) υπήρξαν κατ΄επιλογήν ανύπαρκτα για τον περίγυρο του Ν. Αναστασιάδη. Ταυτοχρόνως, η τεκμηριωμένη επιστημονική ανάδειξη των κυβερνητικών ευθυνών, χαρακτηριζόταν από τους αρμόδιους ως «υπόσκαψη του κυβερνητικού έργου». Στον αντίποδα, πολιτικοί σε συμμαχία με διοικήσεις τραπεζών και τεχνοκράτες με ευθύνη την εποπτεία τους, χαρακτήριζαν την ανάδειξη της τραπεζικής τρύπας και των συνεπαγόμενων ευθυνών, ως «υπόσκαψη του τραπεζικού τομέα». Που να χωρέσει επιστημονική θέση σε αυτή την ζούγκλα αλληλοεξόντωσης και έξαρσης ιδιοτέλειας και σκοπιμοτήτων;  

Συνοπτικά, καταθέτουμε ότι το τραπεζικό πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στα δισεκατομμύρια ευρώ που προκάλεσε η τραπεζική τρύπα. Η γιγάντωση του τραπεζικού τομέα σε σύγκριση με το μέγεθος της κυπριακής οικονομίας, συνθλίβει τις δυνατότητες κρατικής παρέμβασης στην περίπτωση ζημιών. Και είχαμε τεράστιες ζημιές, αποτέλεσμα κυρίως πρακτικών κερδοσκοπίας,  που δημιουργούν ανάγκη για έρευνα εις βάθος. Από την γιγάντωση του τραπεζικού τομέα -συγκριτικά με το μέγεθος της οικονομίας μας- μετακυλύεται στο κράτος επιπρόσθετος κίνδυνος και κόστος που περιορίζει τις αντοχές του. Αναπόφευκτα, η ανάγκη στήριξης των τραπεζών συμπαρέσυρε προς το χειρότερο τα διαβρωμένα δημόσια οικονομικά με όλα τα αρνητικά συνεπακόλουθα.

Μια απλή επιστημονική θέση (όπως πιο πάνω), χάθηκε μέσα στον ορυμαγδό των σκοπιμοτήτων και της ατομικής ιδιοτέλειας. Επιπλέον, επικράτησε μια στρεβλωμένη θέση πως όταν μια τράπεζα έχει πρόβλημα (κυρίως από ρίσκα που ανέλαβε), οι ζημιές της κρατικοποιούνται και μεταφέρονται στον αμέτοχο  φορολογούμενο. Άλλες επιλογές ούτε καν εξετάζονται (αντικατάσταση με απόλυση διοίκησης, αναδιάρθρωση, συγχωνεύσεις, εξαγορές, διαχείριση για ορισμένο χρονικό διάστημα κ.ά.). Όταν ο απλός πολίτης ή μικρή επιχείρηση διαπράττει απάτη, διώκεται. Αυτό πρέπει να ισχύει και για τις τράπεζες, ιδίως σε ένα διεθνές χρηματοοικονομικό κέντρο, όπως δηλώνουμε… Μεγάλο βάρος για ανάδειξη της ουσίας πέφτει στους ώμους της επιστημονικής κοινότητας η οποία όφειλε να θέσει την επιστήμη και την κοινωνία υπεράνω όλων. Δυστυχώς, μια μερίδα επέλεξε την «σιωπή» ή ακόμη και την προσεγμένη προσκόλληση σε εκείνον με τις μεγαλύτερες πιθανότητες για Πρόεδρος.

 Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής         mavrides@ucy.ac.cy

Η ΑΝΑΤΡΟΠΗ ΟΔΗΓΕΙ ΣΤΗ ΣΥΝΤΡΙΒΗ

Η Κυβέρνηση προφασιζόμενη γνωμάτευση του Γεν. Εισαγγελέα –χωρίς να έχει υποχρέωση– αποφάσισε μερικούς μήνες πριν τη λήξη της θητείας της να αναγνωρίσει την συμφωνία Τύμβιου και «Επιτροπής» για ανταλλαγή κατεχόμενης Ε/κ γης με Τ/κ στις ελεύθερες περιοχές. Ο Γεν. Εισαγγελέας -μέχρι πρόσφατα ήταν κάθετα αντίθετος- έκανε μεταστροφή με κύριο λόγο το δημόσιο συμφέρον αφού η Κυβέρνηση για να αποχτήσει την γη θα πληρώσει στον Τύμβιο 13 εκ. ευρώ ενώ αξίζει 21 εκ. (κατά την άποψή τους). Η Κυβέρνηση προχώρησε σε αυτή την ανατροπή που άπτεται της έννομης τάξης στην Κύπρο και με φοβερές πολιτικές προεκτάσεις.
Η ιδιωτική συμφωνία Τύμβιου-«Επιτροπής» για ανταλλαγή περιουσιών πλήττει το δημόσιο συμφέρον που επιβάλλει προστασία των χιλιάδων Ε/κ ιδιοκτητών κατεχόμενης γης και διαφύλαξη της συνταγματικής νομιμότητας/κυριαρχίας ενάντια στην «Επιτροπή». Προβάλλεται πως η συμφωνία καταχωρήθηκε στο ΕΔΑΔ και κινδυνεύαμε με τιμωρία (!) από την Εξ Υπουργών Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης. Πρώτον, υπάρχει πληθώρα νομικού οπλοστασίου ενάντια σε τέτοιες υποδείξεις. Όμως, πρέπει να θέλεις. Δεύτερον, είναι ακατανόητο πως για να αποφύγουμε την πιθανότητα (τον κίνδυνο) τιμωρίας, πρέπει να το προλάβουμε μόνοι μας με αυτo-αποκεφαλισμό. Αυτή δεν είναι πολιτική με προοπτική, αλλά πολιτική συντριβής.
Το κύριο κυβερνητικό πολιτικό επιχείρημα είναι πως με αναγνώριση της συμφωνίας διασώζονται άλλα ύψιστα ζητήματα, εννοώντας τον Κηδεμόνα Τ/κ περιουσιών και δεν δημιουργείται προηγούμενο. Μόνο που δεν είναι έτσι. Στη δήλωσή του Γεν. Εισαγγελέα (9/7/2012), που υποτίθεται αποτέλεσε την βάση για την κυβερνητική απόφαση, δεν περιέχεται οτιδήποτε καθαρό και στέρεο στην γραμμή αυτή, αλλά η εκτίμηση πως η διαδικασία θα πάρει χρόνια… ενώ ο κίνδυνος που υποτίθεται γλυτώσαμε συνεχίζει να υπάρχει. Οι επιλογές λοιπόν στην πραγματικότητα ήταν δύο. Από την μια αναγνώριση της συμφωνίας Τύμβιου-«Επιτροπής» με βέβαιη συνέπεια την αύξηση τέτοιων συμφωνιών «ιδιωτικών» ανταλλαγών και με παράλληλη προβολή από την Τουρκία πλέον πως το περιουσιακό στο κυπριακό έτσι θα λυθεί βασικά. Εν ολίγοις, ο ογκόλιθος που αντιμετώπιζε η Τουρκία να αφαιρέσει νόμιμα Ε/κ ιδιοκτησίες, έχει βρει νόμιμη διέξοδο με την συνδρομή της Κυπριακής Κυβέρνησης. Η άλλη επιλογή θα ήταν να κλείσει οριστικά η τρύπα που άνοιξε το ΕΔΑΔ και μας σπρώχνει στην συντριβή. Λέμε «ήταν» επειδή αμέσως μετά την απόφαση του ΕΔΑΔ (Δημόπουλος - 2010) που έφερε στο προσκήνιο την «Επιτροπή», επιμέναμε έκτοτε με αγωνιώδεις εκκλήσεις να οριστεί η «Επιτροπή» ως παράνομη, διαφορετικά ο κατήφορος θα ήταν χωρίς τελειωμό. Με σειρά από άρθρα επέμενα πως η μη αμφισβήτηση της νομιμότητας της «Επιτροπής», εξυπακούει αναγνώρισή της ως νόμιμου δικαστηρίου (!) της Τουρκίας στην Κύπρο και αυτό ανατρέπει την μέχρι τώρα παράνομη παρουσία της Τουρκίας. Τόνιζα πως αυτή την ανατροπή θα την βρούμε μπροστά μας.
Τα πολιτικά ανεξήγητα έχουν εξήγηση όμως εάν επιδίωξη είναι να παρακαμφθούν τα δικαιώματα χιλιάδων Ε/κ για να προκύψει η «λύση». Από την στιγμή που για ανθρώπινα δικαιώματα ιδιοκτησίας αποφασίστηκε πως υπάρχει αρχή για να διευθετούμε τις … διαφορές μας, ο δρόμος διαπλατύνεται. Ήδη, η νομική υπηρεσία παροτρύνει συγγενείς αγνοουμένων να δώσουν καταθέσεις στα κατεχόμενα (στην Κυπριακή επικράτεια) υπό το πλαίσιο νομικής διαδικασίας του ψευδοκράτους και πρέπει να πάνε διότι «η Τουρκία βρίσκεται στον τοίχο στο θέμα αυτό»! Πόσο εκτός πραγματικότητας μπορεί να είναι ένα αρμόδιο κρατικό όργανο που ζητά από πολίτες του να πάνε στο έδαφος εντός της κυπριακής επικράτειας για να υποστούν νομικές διαδικασίες μιας εισβάλλουσας χώρας! Δεν είναι μόνο νομικά λάθος. Είναι κατάντημα που μια αρμόδια αρχή που οφείλει να υπερασπίζεται την νομιμότητα προβάλλει πολιτικό επιχείρημα για να αιτιολογήσει το καταστροφικό της ολίσθημα που μας οδηγεί στην συντριβή. Και που προφανώς βολεύει διάφορους αριστεροδέξιους εντός και εκτός Προεδρικού.

Κώστας Μαυρίδης - mavrides@ucy.ac.cy

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΥΤΟ-ΑΠΟΚΕΦΑΛΙΣΜΟΥ

Μερικούς μήνες πριν λήξει η θητεία της, η Κυβέρνηση αναγνώρισε την συμφωνία Τύμβιου και «Επιτροπής» για ανταλλαγή κατεχόμενης Ε/κ γης με Τ/κ στις ελεύθερες περιοχές, ανατρέποντας την ως τώρα πολιτική στο περιουσιακό (τις κατεχόμενες ιδιοκτησίες Ε/κ γης και τις Τ/κ στις ελεύθερες περιοχές). Η απόφαση βασίστηκε σε γνωμάτευση του Γεν. Εισαγγελέα που με δήλωσή του (9/7/2012) προέβαλε ως κύριο λόγο δημοσίου συμφέροντος την χαμηλή τιμή (!) που θα πληρώσει το κράτος για να αγοράσει την Τ/κ γη. Πάντως, αν δημοσιοποιηθούν όλες οι «λεπτομέρειες» της συναλλαγής θα μαθευτεί πως μέρος θα πληρωθεί σε μετρητά και μέρος με παραχώρηση γης!
Κάθε αιτιολόγηση για τη σημερινή μεταστροφή (σημερινή αφού μέχρι πρόσφατα Κυβέρνηση και Γεν. Εισαγγελέας είχαν εντελώς διαφορετική στάση) έχει αφετηρία την δικαστική απόφαση του ΕΔΑΔ (υπόθεση Δημόπουλος) του 2010 που έφερε στο προσκήνιο την «Επιτροπή» περιουσιών στα κατεχόμενα για … επίλυση διαφορών στο περιουσιακό. Μετά από εκείνη την απόφαση του ΕΔΑΔ, δημόσια και ιδιωτικά, επιμέναμε πως ουσιαστικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος –με καθοριστικές προεκτάσεις γύρω από το Κυπριακό– επέβαλλαν στην Κυπριακή Δημοκρατία να κηρύξει παράνομη την όποια «Επιτροπή» λειτουργεί στα κατεχόμενα και νομικά άκυρες τις πράξεις της. Άλλωστε, από την στιγμή που η τουρκική «Επιτροπή» λειτουργεί εντός της Κυπριακής επικράτειας, πληθώρα νομικών θεσμών ΥΠΟΧΡΕΩΝΟΥΝ την Κυπριακή Δημοκρατία για το αντίθετο και αυτονόητο: να κηρύξει την «επιτροπή» παράνομη.
Για «ανεξήγητους» λόγους, η συγκεκριμένη απόφαση του ΕΔΑΔ κρίθηκε ως εντολή χωρίς ίχνος ανυπακοής, διαφορετικά θα μας αποκεφαλίσουν. Τελικά, η εφαρμογή μιας ιδιωτικής συμφωνίας μεταξύ Τύμβιου-«Επιτροπής» έχει περισσότερο βάρος δημοσίου συμφέροντος αντί η διαφύλαξη της έννομης τάξης στην Κύπρο και η προστασία των χιλιάδων Ε/κ ιδιοκτητών κατεχόμενων που πλήττονται από την συμφωνία. Πάντως πολιτικά υπάρχει εξήγηση. Μέσω της «Επιτροπής» και της ανταλλαγής παρακάμπτεται ο ογκόλιθος που λέγεται ατομικό δικαίωμα ιδιοκτησίας. Και πλέον, η τουρκοποίηση κατεχόμενης Ε/κ γης είναι νόμιμη ΧΩΡΙΣ ΛΥΣΗ στο Κυπριακό, παρά την απόφαση του Δικαστηρίου της Ε.Ε. ότι μοναδική νομιμότητα στα κατεχόμενα έχει το Κυπριακό Κτηματολόγιο.
Τονίστηκε πως η Κυβερνητική απόφαση δεν ανοίγει δρόμο για άλλους. Εντούτοις, ήδη βρίσκονται στο δρόμο πολλές τέτοιες υποθέσεις. Το χειρότερο, διανοίγεται λεωφόρος η οποία παρέχει περίβλημα νομιμότητας σε διάφορες «αρχές» που λειτουργούν στα κατεχόμενα, πριν καν λύση. Αυτός ο κατήφορος οδηγεί στην πλήρη συντριβή εκτός αν ανακοπεί με ανάκληση της απόφασης και επαναφορά στην στέρεη βάση ώστε κάθε όργανο του ψευδοκράτους/Τουρκίας στα κατεχόμενα ορίζεται ΠΑΡΑΝΟΜΟ. Αυτό επιβάλλει το πραγματικό δημόσιο συμφέρον. Δείγμα προέκτασης της νέας «νομιμότητας» είναι η προτροπή της Γεν. Εισαγγελείας σε συγγενείς αγνοουμένων να δώσουν καταθέσεις στα όργανα του ψευδοκράτους στα κατεχόμενα στο πλαίσιο δικαστικής έρευνας. Πόσο παραστρατημένη είναι η νομική υπηρεσία της ΚΔ που ζητά από πολίτες του να πάνε στο έδαφος της κυπριακής επικράτειας για να υποστούν νομικές διαδικασίες μιας εισβάλλουσας χώρας; Και με μοναδικό πάντα επιχείρημα πως το υπέδειξε το ΕΔΑΔ, θεωρώντας πως αυτό επικρατεί έναντι κάθε άλλης δέσμευσης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Δείγμα μόνο για το αντίθετο αναφέρω το άρθρο 25 του Καταστατικού Χάρτη/ΟΗΕ το οποίο δεσμεύει τα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας/ΟΗΕ, που ως γνωστό υποχρεώνει όλους να αποφεύγουν ενέργειες που παρέχουν νομιμότητα στο ψευδοκράτος. Επίσης, στην δικαστική απόφαση “Chafiq Ayadi εναντίον Council of the European Union” (2006) καθορίστηκε ότι οι υποχρεώσεις κάθε κράτους μέλους του ΟΗΕ (π.χ. της Κυπριακής Δημοκρατίας) υπερτερούν (clearly prevail) κάθε άλλης υποχρέωσης περιλαμβανομένης και προς το Συμβούλιο της Ευρώπης (ΕΔΑΔ). Για να αναγνωρίσεις αξία σε αυτά πρέπει πρώτα να θέλεις. Ωστόσο, επικράτησε πως αν δεν προσαρμοστούμε θα μας … κόψουν το κεφάλι. Και για να είμαστε ένα βήμα μπροστά, κόψαμε μόνοι το κεφάλι μας. Με τέτοια πολιτική είμαστε χαμένοι.
Κώστας Μαυρίδης - mavrides@ucy.ac.cy

ΝΕΑ «ΕΝΝΟΜΗ» ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ;

Πάγια αντικατοχική θέση και αίτημα οποιασδήποτε Κυπριακής Κυβέρνησης ήταν (τουλάχιστον λεκτικά) η αποκατάσταση των δικαίων του λαού μας στην βάση της παράνομης τουρκικής εισβολής και κατοχής. Ως εκ τούτου, τα παράγωγα της κατοχής ΟΥΔΕΠΟΤΕ αποχτούν νομιμότητα. Η στέρεη αυτή θέση απέκτησε απτό περιεχόμενο σε επίπεδο ΑΝΩΤΑΤΟΥ διεθνούς δικαίου όταν το Συμβούλιο Ασφαλείας/ΟΗΕ (ψηφίσματα 540 και 551) έκρινε παράνομο το ψευδοκράτος, καταδίκασε κάθε ενέργεια της Τουρκίας για αναγνώριση και κάλεσε όλα τα κράτη να αποφεύγουν ενέργειες αναγνώρισης προς την παράνομη οντότητα, της οποίας οι πράξεις κρίθηκαν άκυρες. Και κάλεσε όλους να σεβαστούν την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας σε όλη της την εδαφική επικράτεια (και στα κατεχόμενα). Έτσι καθορίστηκε η έννομη τάξη στην Κύπρο και τόσο ξεκάθαρα παράνομα κρίθηκαν τα παράγωγα του ψευδοκράτους/Τουρκίας στα κατεχόμενα!
Με αφετηρία την απόφαση του ΕΔΑΔ (2010 - Δημόπουλος) που έφερε στο προσκήνιο την «Επιτροπή» που λειτουργεί στα κατεχόμενα εντός της Κυπριακής επικράτειας, μια νέα αντίληψη άρχισε να αναφύεται, αντίθετη προς την καθορισμένη έννομη τάξη και την πάγια θέση της Ε/κ πλευράς γύρω από την αποδεκτή νομιμότητα στην Κυπριακή επικράτεια. Πριν μερικές βδομάδες, η ανατροπή σφραγίστηκε με απόφαση του Υπουργού Συμβουλίου της Κυβέρνησης (με σύμφωνη γνώμη του Γεν. Εισαγγελέα) για αναγνώριση της συμφωνίας ανταλλαγής περιουσιών μεταξύ Τύμβιου και «Επιτροπής». Κάποιοι ίσως αναλωθούν στο περιθώριο με απόψεις που εκτρέπουν από την ουσία του θέματος π.χ. θα «ανακαλύψουν» ότι η ανατροπή ξεκίνησε πιο πριν, πως το κυπριακό δεν θα λυθεί στα δικαστήρια κ.ά. Βεβαίως, ο προβληματισμός και η διαφωνία επιζητούνται, αλλά δεν πρέπει να παρέχουν τρόπο διαφυγής σ΄ εκείνους που αποφάσισαν την ανατροπή και που τώρα σιωπούν. Το μέγα ερώτημα αφορά λοιπόν, πρωτίστως εκείνους που πήραν την απόφαση (Υπουργικό Συμβούλιο και αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες) χωρίς να τεκμηριώνουν αβάσιμα όσα υποδεικνύουμε, αλλά απλά επιλέγουν τη σιωπή. Το βέβαιο είναι πως μόνο μια θέση μπορεί να είναι σωστή, η δική τους ή η δική μας.
Μετά την απόφαση του ΕΔΑΔ (2010), Κυβέρνηση και αρμόδιες υπηρεσίες ενεργούν ως εάν η συγκεκριμένη απόφαση υπερισχύει κάθε άλλης δέσμευσης του κράτους, χωρίς ίχνος ανυπακοής. Και ενώ πρόκειται για θέμα τεραστίων διαστάσεων, δεν εξήγησαν ποτέ γιατί θεωρούν ότι το ΕΔΑΔ υπερισχύει οποιασδήποτε άλλης θεσμικής υποχρέωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Παρεμπιπτόντως, τον ίδιο καιρό το 2010, άλλο Δικαστήριο (της Ε.Ε. γνωστό ως ΔΕΚ) κατέληξε σε απόφαση αντίθετη με εκείνην του ΕΔΑΔ. Το ΔΕΚ αναγνώρισε την νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας στα κατεχόμενα αφού μόνο το Κυπριακό Κτηματολόγιο ισχύει. Η πεντακάθαρη απόφαση του ΔΕΚ καθώς και άλλες θεσμικές δεσμεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας που συγκρούονται με το ΕΔΑΔ, παραγνωρίστηκαν από την Κυπριακή πολιτεία η οποία θέτει ανεξήγητα το ΕΔΑΔ υπεράνω όλων! Εντούτοις, ο Καταστατικός Χάρτης/ΟΗΕ δεσμεύει τα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας/ΟΗΕ που αναγνωρίζει μόνο την νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας σε όλη της την επικράτεια και καθιστά οποιεσδήποτε «επιτροπές» στα κατεχόμενα ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ. Επιπλέον, στην δικαστική απόφαση “Chafiq Ayadi εναντίον Council of the European Union” (2006) καθορίστηκε ότι οι υποχρεώσεις κάθε κράτους μέλους του ΟΗΕ (π.χ. της Κυπριακής Δημοκρατίας) υπερτερούν άλλων υποχρεώσεων περιλαμβανομένων και προς το ΕΔΑΔ. Πάντως, είναι εξαιρετικά σημαντικό το αν γνώριζαν και αν προσμέτρησαν τα πιο πάνω (με άλλα) όταν λήφθηκε η απόφαση από το Υπουργικό Συμβούλιο της Κυβέρνησης.
Η φανερή ή σιωπηρή παροχή νομιμότητας σε «επιτροπές» του ψευδοκράτους θα έχει τεράστιες αρνητικές συνέπειες με μια νέα "έννομη" τάξη όπου «Αρχές» και «Επιτροπές» που λειτουργούν στα κατεχόμενα -εντός της κυπριακής επικράτειας- αποχτούν πλέον νομιμότητα που τους παρέχει η ίδια η Κυπριακή Κυβέρνηση με την μοναδική δικαιολογία ότι «το υπέδειξε το ΕΔΑΔ»! Οι προεκτάσεις αυτής της νέας έννομης τάξης οδηγούν στην τουρκική επιδίωξη για αναγνώριση ξεχωριστής οντότητας εντός της κυπριακής επικράτειας. Αυτό αποτελεί νομιμοποίηση της τουρκικής κατοχής χωρίς καν λύση.
Κώστας Μαυρίδης - mavrides@ucy.ac.cy

Τρόικα, Προεδρικές και Σκοπιμότητες

Δημοσκόπηση προ μερικών βδομάδων κατέγραψε ότι ένας στους δύο πολίτες αντιμετωπίζουν θετικά την έλευση της Τρόικας στην Κύπρο. Με δεδομένο ότι η Τρόικα είναι συνδεδεμένη με οικονομικά μέτρα εξουθένωσης της κοινωνίας (π.χ. Ελλάδα), το εύρημα αποτέλεσε έκπληξη. Άλλο εύρημα της δημοσκόπησης καταγράφει ένα εξίσου μεγάλο ποσοστό πολιτών (γύρω στο 60%) να καταλογίζει τις ευθύνες για την οικονομική μας κατάσταση πρωτίστως στην Κυβέρνηση και ελάχιστα σε άλλους παράγοντες (π.χ. τράπεζες). Ένα εύλογο συμπέρασμα είναι πως στην κοινή γνώμη επικρατεί η άποψη στο ίδιο περίπου ποσοστό ότι η εξωτερική παρέμβαση της Τρόικας θα λειτουργήσει θετικά για να λύσει τους διάφορους γόρδιους δεσμούς της κυπριακής οικονομίας και ιδίως των δημόσιων οικονομικών του κράτους, εκεί όπου η Κυβέρνηση μέσω του πολιτικού συστήματος λήψης αποφάσεων έχει αποτύχει.
Εικόνα και πραγματικότητα
Τα πιο πάνω δίνουν αφορμή για να αναζητήσουμε την διαφορά ανάμεσα στην εικόνα που επικρατεί στην κοινή γνώμη όπως καταγράφεται μέσω δημοσκοπήσεων και στην πραγματικότητα βάσει επιστημονικών στοιχείων που η κοινή γνώμη δυνατόν να αγνοεί. Κατ΄αρχήν, άλλο μια δημοσκόπηση και άλλο μια επιστημονική προσέγγιση για επίρριψη ευθυνών βάσει στοιχείων. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα δύο. Από την μια βρίσκεται η εικόνα/εντύπωση η οποία αφορά την αντίληψη της κοινής γνώμης που (ανεξάρτητα πόσο σωστή ή λανθασμένη είναι) αποτελεί το ζητούμενο που κρίνει εκλογές και πολιτικές συμμαχίες. Φυσικά, με τις προεδρικές εκλογές ενόψει το πρώτιστο ζητούμενο είναι η αντίληψη της κοινής γνώμης. Και μπορεί λεκτικά οι πολιτικοί να δηλώνουν πως θέτουν την ουσία υπεράνω εκλογικών σκοπιμοτήτων, αλλά το κατά πόσον ισχύει είναι άλλο τροπάριο. Άλλωστε, πολιτική και σκοπιμότητες πάνε μαζί έστω και αν υπάρχουν οι χρήσιμοι αφελείς που λόγω φανατισμού, άγνοιας, μειωμένης αντίληψης και άλλων, υιοθετούν άκριτα την εικόνα χωρίς να την αμφισβητούν, πόσο μάλλον να αναζητήσουν στοιχεία και αριθμούς. Ωστόσο, η ευθύνη πλέον είναι στην επιστήμη να υπερασπιστεί τον εαυτό της ενάντια στις σκοπιμότητες της πολιτικής.
Η δημοσκόπηση λοιπόν καταγράφει μια διάσταση ανάμεσα στην αντίληψη της κοινωνίας από την μια και στην πραγματικότητα των αριθμών από την άλλη. Η θετική στάση μερίδας της κοινωνίας προς την Τρόικα έχει προφανώς την εξήγησή της στην βαθιά εμπεδωμένη άποψη ότι τα οικονομικά μας προβλήματα μπορούσαν να αποφευχθούν εάν λαμβάνονταν έγκαιρα μέτρα. Η ανικανότητα και η απραξία δίκαια φορτώνεται στην Κυβέρνηση και προς τούτο της επιρρίπτεται ευθύνη. Μόνο οι διαβεβαιώσεις πρώην και νυν αρμοδίων ανώτατων αξιωματούχων της Κυβέρνησης για την καλή κατάσταση της οικονομίας και την επάρκεια των μέτρων που λήφθηκαν, έχουν εκ του αποτελέσματος διαψευστεί παταγωδώς σε βαθμό που φανερώνουν την ανικανότητα και την έλλειψη στιβαρής ηγεσίας. Φυσικά, υπάρχει και το ανάποδο αφού κυβερνητικοί αξιωματούχοι στο πλαίσιο δικών τους σκοπιμοτήτων συνέτειναν στον … εξαγνισμό της Τρόικας περιγράφοντας την ως Συνεργατικό ίδρυμα που έρχεται να μας βοηθήσει.
Πολιτική και επιστήμη
Για την πολιτική και ιδίως ενόψει των προεδρικών, η κοινή γνώμη είναι το πρώτιστο ζητούμενο. Τα ευρήματα δείχνουν πως οι πολίτες επιρρίπτουν ευθύνες στην βάση αντιλήψεων τους που διαμορφώθηκαν μέσα από την πολιτική αντιπαράθεση και όχι μέσα από επιστημονική έρευνα. Από την μια, η Κυβέρνηση ρίχνει ευθύνες μόνο στις τράπεζες, ενώ από την άλλη υπάρχει η επικοινωνιακή αντιπολίτευση που «εξαφάνισε» την τραπεζική τρύπα ή την αναφέρει περιστασιακά σχεδόν μετά … βίας. Εντούτοις, η πραγματικότητα των αριθμών φανερώνει πως η τραπεζική τρύπα έχει ευθύνη τεράστια και σαφώς μεγαλύτερη από εκείνην που καταγράφεται στη δημοσκόπηση αλλά, δυστυχώς, μερίδα της επιστημονικής κοινότητας στην Κύπρο συγκλίνει ευέλικτα προς την πολιτική εξουσία στο Προεδρικό (όπως προβλέπεται σε μερικούς μήνες) αντί προς την επιστήμη.
Κώστας Μαυρίδης - Διδάκτωρ Χρηματοοικονομικής mavrides@ucy.ac.cy