Τι Πάει Στραβά στις Συνομιλίες;

Με αρθρογραφία για τριάμισι χρόνια  για την παρούσα φάση των διαπραγματεύσεων («Πορεία χωρίς ανακοπή», «Ασυγχώρητα διαπραγματευτικά λάθη», «Ασήκωτες ευθύνες», «Μόνο ζημιές συσσωρεύονται» κ.ά.), τεκμηριώναμε ότι ο σχεδιασμός στο Πρόγραμμα Διακυβέρνησης όχι απλά θα αποτύχει –μακάρι να ήταν έτσι-, αλλά θα αποφέρει ζημιές. Ο σχεδιασμός προέβλεπε να ξεκινήσουν οι συνομιλίες με στόχο να καταλήξουν σε αποδεκτή λύση στην βάση των διακηρυγμένων αρχών, διαφορετικά, σε περίπτωση αδιεξόδου θα αναδεικνύονταν έτσι η αδιαλλαξία και οι ευθύνες της Τουρκίας, με ανάλογες πιέσεις της διεθνούς κοινότητας. Ούτε λύση στη βάση αρχών προκύπτει, ούτε η Τουρκία στριμώχτηκε. Και η αποτυχία δεν οδηγεί στο σημείο εκκίνησης –αν γλυτώσουμε τελικά– αλλά επιδιώκεται να μας φορτώσουν βαρίδια που δόθηκαν ως «δώρα» εκ μέρους του Προέδρου. Τα γράφουμε αυτά για μην θεωρηθεί ότι κάνουμε σήμερα αναλύσεις εκ των υστέρων.

Ομολογουμένως, είναι τεράστιες οι δυσκολίες για οποιονδήποτε Ε/κ  συνομιλητή που στοχεύει σε αποδεκτή λύση, αφού υπάρχουν καθοριστικοί παράμετροι που δεν ελέγχει η πλευρά μας. Ο διαπραγματευτής όμως οφείλει να διαμορφώσει  στρατηγική για την αποδεκτή λύση, αφού διασφαλίσει ότι στην περίπτωση αποτυχίας, δυνατόν να προσκομίσουμε κάποια κέρδη και απαραιτήτως δεν θα βρεθούμε σε χειρότερη θέση από το σημείο εκκίνησης. Ο σχεδιασμός στο Πρόγραμμα ήταν εξαρχής παιδαριώδης στη γραμμή της πολιτικής του καλού παιδιού. Στη συνέχεια, μετά την πλήρη αποκάλυψη (και με δική μου δράση) του βρώμικου δίδυμου Ντάουνερ-Πάσκο, η εμμονή στην ίδια γραμμή έγινε πλέον πολιτική του … μαννού παιδιού,  όπως χαριτολογώντας το περιγράφαμε.    

Κάθε διαπραγματευτής θέτει διάφορους στόχους που διαβαθμίζονται αναλόγως. Στην περίπτωση, απώτερος στόχος είναι η επίτευξη λύσης με βάση τις διακηρυγμένες προδιαγραφές, με πιθανό ενδεχόμενο η διαδικασία  να μην καταλήξει σε συμφωνία. Είναι η πλευρά μας -που πονεί- που διασφαλίζει απαραίτητα ότι σε περίπτωση αποτυχίας, δεν χειροτερεύει η αρχική θέση της. Αλλιώς, η πλήρης καταστροφή είναι θέμα χρόνου επειδή  ο αντίπαλος εύκολα αρνείται τις δικές μας ελάχιστες προδιαγραφές, όπως συνέβαινε για δεκαετίες και με κάθε αποτυχία, «φορτωνόμασταν» πρόσθετα βαρίδια. Ειδικά μετά την οδυνηρή εμπειρία του Σχ. Ανάν,  η έναρξη συνομιλιών υπήρξε ανεύθυνη αφού το στοιχειώδες εχέγγυο της 8^ης Ιουλίου παραγκωνίστηκε. Το λάθος έγινε ασυγχώρητο με μια  διαπραγματευτική τακτική που λειτούργησε υποθέτοντας ότι η Τουρκία θα δεχτεί συμβιβασμό στα δικά μας ελάχιστα μέτρα, φοβούμενη το κόστος της αποτυχίας! Σήμερα, ούτε η «Χαραυγή» δεν μιλά για γώνιασμα της Τουρκίας.

Αδυνατούμε να διώξουμε τα κατοχικά στρατεύματα και τους έποικους, μπορούμε όμως να το απαιτούμε εντός διαπραγματεύσεων και παράλληλα εκτός ενδυναμώνουμε παντοιοτρόπως το Κυπριακό κράτος π.χ. αμυντικές συνεργασίες, ενταξιακές της Τουρκίας, Ε.Ε., φυσικό αέριο και κάθε δυνατότητα προώθησης του Κυπριακού κράτους. Στην πραγματικότητα, η Τουρκία επιθυμεί «λύση» να μας υποτάξει στο άρμα της και ως τότε εξυπηρετείται με το φάγωμα χρόνου. Μια διαπραγμάτευση για λύση ΔΔΟ βάσει αρχών που διαμορφώνουν αποδεκτό περιεχόμενο, δυνατόν να επιτευχθεί εφόσον η Τουρκία το θελήσει! Η εμμονή σε αυτό το μονόδρομο εύκολα καταλήγει στην καταστροφή. Η ηγεσία όφειλε να σχεδιάζει την παράλληλη ενδυνάμωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ιδίως μετά τις δυνατότητες από το 2003 και έκτοτε. Για παράδειγμα, οι Τ/κ ως νόμιμοι πολίτες στην Κυπριακή επικράτεια (ελεύθερα και κατεχόμενα) έχουν ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις που επιβάλλει η νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό δεν  συμβαίνει στην πράξη αλλά αναγνωρίζουμε «Επιτροπή» αποζημιώσεων (!), ταυτότητες ψευδοκράτους, άδειες οδήγησης, αποδεχόμαστε έποικους  κ.ά. Έχουμε ανάγκη από τέτοιο Σχέδιο Β΄ για ενδυνάμωση της ΚΔ που να λειτουργεί ως αντιστάθμισμα στην άρνηση της Τουρκίας για συμβιβασμό. Αυτό άλλωστε προστάζει η σωστική επιλογή για απόρριψη του Σχ. Ανάν με ένταξη στην Ε.Ε. που μας προσέδωσε την ευκαιρία αιώνων με το φυσικό αέριο. Όλα θα εξανεμιστούν στην βάση της ίδιας αποτυχημένης γραμμής.

Κώστας Μαυρίδης                                                          mavrides@ucy.ac.cy

Η Μέρα της Αποκάλυψης (2)

Μετά την εμπειρία του Σχ.  Ανάν,  ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Τ. Παπαδόπουλος κατάφερε τη Συμφωνία της 8^ης Ιουλίου η οποία προνοούσε ουσιαστική προεργασία για να ξεκαθαρίσει η βάση των διαπραγματεύσεων, προτού ξεκινήσουν πάλι. Αν συνυπολογιστεί ότι η Κυπριακή Δημοκρατία και ο ίδιος δεχόταν την μεθοδευμένη πολεμική ξένων δυνάμεων, ιδίως των Τουρκο-Εγγλέζων με την προτροπή και συνέργεια δικών μας, η Συμφωνία εκείνη ήταν όντως επίτευγμα. Γνωστοί πολιτικοί του ΔΗΣΥ την χλεύαζαν και καλούσαν τον παραμερισμό της, ωστόσο η συμφωνία έλαβε την στήριξη όλων των Μονίμων Μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας/ΟΗΕ που καλούσε την Τουρκία να συμμορφωθεί και να την εφαρμόσει. Εκείνη λοιπόν η συμφωνία λειτουργούσε ως ασφαλιστική δικλείδα για έναρξη συνομιλιών.

Με την ανάληψη της Προεδρίας από τον Δ. Χριστόφια και την διαπραγματευτική του ομάδα, η συμφωνία παραμερίστηκε και οι συνομιλίες ξεκίνησαν με τον Πρόεδρο του ΔΗΣΥ να ζητά γρηγορότερα ανοίγματα στον κατήφορο. Όταν αποκαλύφθηκε πλήρως ο ρόλος του βρώμικου δίδυμου Ντάουνερ-Πάσκο, που εξαρχής τεκμηριώσαμε ότι δρομολόγησαν διαδικασία για να εγκλωβίσουν την Ε/κ σε φοβερά διλήμματα που θα της προκαλούσαν μόνο κόστος, όποια και αν ήταν η επιλογή, η εν λόγω ηγεσία έμεινε στον κόσμο της. Ψευτιές δημόσια, παρεμβάσεις σε Ευρωπαίους Δικαστές, συνωμοσίες και εχθρική στάση σε συνεννόηση  ορισμένες φορές με τους Τούρκους, όπως αποκαλύψαμε βάσει αυθεντικών εγγράφων, δεν άλλαξαν την πορεία της πλευράς μας. Η μετέπειτα στάση του Ντάουνερ επιβεβαίωνε τον αρχικό σχεδιασμό, ενώ η διαπραγματευτική ομάδα ακολουθούσε παθητική σιωπή  και ο Ν. Αναστασιάδης εξοργιζόταν -όχι εναντίον του Ντάουνερ- αλλά επειδή η αποκάλυψη της συνωμοσίας δεν γινόταν με σωστό τρόπο!   

Έκτοτε, δόθηκαν αρκετές ευκαιρίες στην Ε/κ ηγεσία να προλάβει το επικείμενο πρόβλημα και να περιορίσει τις ζημιές. Καμιά ουσιαστική αντίδραση, όταν ο Ταλάτ κόμιζε τις προτάσεις της Τουρκίας και τις κατέθετε αυτούσιες στις διαπραγματεύσεις, που κατά τα άλλα ήταν … κυπριακής ιδιοκτησίας. Καμιά ουσιαστική αντίδραση, αλλά συμμετοχή στα στημένα πανηγύρια του Ντάουνερ στο οδόφραγμα του Λιμνίτη και ανοχή στο κόκκινο χαλί που στρώθηκε στο Γ.Γ. του ΟΗΕ μπροστά στο «προεδρικό» στα κατεχόμενα. Καμία ουσιαστική αντίδραση, όταν ο Έρογλου έθετε νέες απαιτήσεις και υπαναχωρούσε και όταν η Τουρκία παρέμβαινε με πολεμικά πλοία και αεροσκάφη ενάντια στα κυριαρχικά μας δικαιώματα απειλώντας κράτος μέλος του ΟΗΕ και της Ε.Ε.

Πρόσφατο ομότιτλο άρθρο μου αναφερόταν με αγωνία στην «Μέρα της Αποκάλυψης» που πλησιάζει, οπόταν η Ε/κ πλευρά θα επωμιστεί μόνο κόστος. Περίπτωση για κέρδος και γώνιασμα της Τουρκίας όπως καταγραφόταν στο Πρόγραμμα Διακυβέρνησης δεν υπάρχει. Το σκηνικό μυρίζει νέο 2004 με διαφορετικό λεκτικό (π.χ. η λέξη επιδιαιτησία δεν επιτρέπεται) και διαφορετικούς κομπάρσους (π.χ. ο Ντε Σόττο αντικαταστάθηκε με το Ντάουνερ). Ίδιος όμως παραμένει ο κεντρικός σχεδιασμός για να εγκλωβιστεί η Ε/κ πλευρά ώστε να της αφαιρεθεί κάθε συγκριτικό πλεονέκτημα που απέκτησε για αξιοποίηση της Ε.Ε. μαζί με την προοπτική από το φυσικό αέριο. Ο σχεδιασμός τους είναι είτε η Κυπριακή Δημοκρατία να αντικατασταθεί με ένα ανανικού τύπου συνεταιρισμό, είτε να αυτοπεριοριστεί φοβισμένη το κόστος αντίδρασης. Εμείς ούτε χαιρεκακούμε, ούτε ενεργούμε με βάση κάποιο κομματικό συμφέρον ή τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Επαναφέρουμε το θέμα με την δέσμευση ότι ο Πρόεδρος θα έχει την ολόπλευρη στήριξή μας, αν κάνει το σωστικό βήμα έστω και τώρα, ενάντια στις απειλές και τους εκβιασμούς. Την στήριξη θα την προσφέρει ο μεγαλόψυχος λαός, τούτος ο λαός που στην κρίσιμη ώρα του 2004 είχε την διορατικότητα που επαγγελματίες πολιτικοί δεν είχαν. Κάποιοι εντός προφανώς θέλουν τον Πρόεδρο να συνεχίσει και να υποκύψει όπως ήταν και η αρχική τους θέση. Άλλωστε, τους εξυπηρετεί ενόψει προεδρικών. Εμείς θέλουμε να γλυτώσει η Κύπρος.

Κώστας Μαυρίδης                                       mavrides@ucy.ac.cy

Έκνομη Πολιτική Ορολογία

Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες άρνηση της Αρμενικής γενοκτονίας που η Τουρκία διέπραξε τιμωρείται. Εκείνος που αρνείται το έγκλημα, διαπράττει αδίκημα και αντιμετωπίζει τον Νόμο της χώρας. Πρόσφατα, το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο με προώθηση στην Γαλλία παρόμοιας νομοθεσίας. Αποδεδειγμένα, η φθορά του χρόνου δίνει ευκαιρία σε επιτήδειους να εκμεταλλευτούν συγκυρίες και τυχόν δύναμη τους –χρηματική, πολιτική κ.ά.-  για να στρεβλώσουν ή απαλείψουν ιστορικές πραγματικότητες που δεν εξυπηρετούν τις σημερινές πολιτικές τους επιδιώξεις. Άλλωστε, η Τουρκία χρηματοδοτεί διάφορα κέντρα στις ΗΠΑ για να λαμβάνει αντιπαροχή «επιστημονικές» δήθεν μελέτες που την εξυπηρετούν πολιτικά.

Στην Κύπρο, η τουρκική εισβολή του ’74 και η συνεχιζόμενη κατοχή είναι ένα γεγονός καταγραμμένο και αποδεκτό με τα παράνομα κατοχικά παράγωγά του. Γεγονός διαπιστωμένο από αλλεπάλληλες αποφάσεις των (Ευρωπαϊκών) Δικαστηρίων της Κύπρου, της Ε.Ε., του Συμβουλίου της Ευρώπης και άλλων αποφάσεων/ψηφισμάτων διεθνών οργανισμών. Ανασκοπώντας εκθέσεις του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ξεχώρισα αναφορές όπως η πιο κάτω (δική μου μετάφραση):  «Η [Κυπριακή] Κυβέρνηση δεν είναι σε θέση να διασφαλίσει την υλοποίηση όλων των διεθνών της  υποχρεώσεων [και] της καθολικής εφαρμογής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ολόκληρη την επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, από το 1974, η Κυβέρνηση εμποδίζεται από την άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου στο ένα τρίτο της επικράτειας της ως αποτέλεσμα της παράνομης ξένης στρατιωτικής κατοχής…».

Ομολογουμένως, είναι αξιοθαύμαστο που σε πρόσφατα έγγραφα του ΟΗΕ χρησιμοποιείται ακόμη φρασεολογία που παραπέμπει σε παράνομη [τουρκική] ξένη στρατιωτική κατοχή μέρους της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας, την στιγμή που υπάρχουν πολιτικοί και κρατικοί αξιωματούχοι που αποφεύγουν αναφορές σε τουρκική κατοχή, κατοχικό ηγέτη και κατοχικό καθεστώς. Αντιθέτως, υιοθετούν λεκτικό που αλλοιώνει αφενός την ουσία του κυπριακού προβλήματος ως προβλήματος παράνομης εισβολής και κατοχής κυρίαρχου κράτους  μέλους της Ε.Ε. και του ΟΗΕ και από την άλλη, αντιστρατεύεται λεκτικά την νομιμότητα του κράτους και την ορολογία που επιβάλλεται.     

Επισημαίνεται πως η χρήση «γκρίζου»/«ουδέτερου» λεκτικού ώστε το γεγονός να αποχτά αποχρώσεις και εκδοχές, πρωτοεμφανίστηκε μεθοδευμένα στα «επαναπροσεγγιστικά» σεμινάρια που χρηματοδοτούσαν ξένες πρεσβείες π.χ. η εισβολή να γίνει «τα γεγονότα του 74», οι έποικοι να γίνουν μετανάστες κ.ά. Τελικά, εκείνο που περιγράφει με ακρίβεια  την πραγματικότητα (η εισβολή και κατοχή), μέσα από την αλλοίωση του λεχτικού αρχίζει να φαίνεται απλά η μια εκδοχή, ανάμεσα σε άλλες και αντίθετες.  

Η σημερινή Υπουργός Εμπορίου που εκ καθήκοντος υποχρεούται να προασπίζεται την νομιμότητα και την κυριαρχία του Κυπριακού κράτους, το 2008 συνέγραψε (με δύο άλλα πρόσωπα) μελέτη που εκδόθηκε από το PRIO, στην οποία μελέτη το λεκτικό είναι χειρότερο από ουδέτερο αφού η μεν Κυπριακή Δημοκρατία υποβαθμίζεται, ενώ το κατοχικό καθεστώς αναβαθμίζεται. Συγκεκριμένα, ο όρος Κυπριακή Δημοκρατία δεν υπάρχει. Στη σελ. 59, γίνεται αναφορά σε υποχρεώσεις που έχει το «νότιο μέρος της νήσου», πράγμα που προφανώς περιγράφει την Κυπριακή Δημοκρατία και οι κρατικές υπηρεσίες αναφέρονται (σελ. 66) ως Κύπρος-νότος. Από την άλλη, τα όργανα του κατοχικού καθεστώτος χωρίς καν εισαγωγικά  αναφέρονται ως Κύπρος-βορράς. Αν η φθορά στην χρήση τέτοιου έκνομου λεχτικού συνεχιστεί,  σε 10 ή 20 χρόνια η εισβολή και κατοχή δεν θα είναι αυτονόητα.

Μια νομοθεσία που θα απαγορεύει την δημόσια χρήση ορολογίας που αναιρεί την αυτονόητη νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας ή αναβαθμίζει το κατοχικό καθεστώς είναι δυστυχώς σήμερα επιβεβλημένη. Δεν είναι απλά πολιτικό το θέμα. Είναι και θέμα σεβασμού της κοινωνίας. Αν κάποιοι δεν τρέφουν τον ελάχιστο σεβασμό, η νομοθεσία μπορεί να προστατέψει την κοινωνία και να αποτρέψει τα χειρότερα.  Για να προλάβουμε κάποιον που δυνατόν να προβάλει την … ατομική ή ακαδημαϊκή ελευθερία, επισημαίνουμε ότι δεν είναι κανένας πάνω από την νομιμότητα. ΚΑΝΕΝΑΣ.

Κώστας Μαυρίδης                            mavrides@ucy.ac

Πανηγυρίζει και η Πλατφόρμα!

Ο κυπριακός ενεργειακός πλούτος αποτελεί άλλη μια δικαίωση της απόρριψης του Σχ. Ανάν που  «φρόντιζε» την αντικατάσταση του Κυπριακού Κράτους με τον ανανικό συνεταιρισμό όπου Τουρκία-Αγγλία μπορούσαν πλέον να ελέγξουν το παιγνίδι. Όταν λοιπόν διάφοροι επιδιώκουν σήμερα δάφνες για την επιτυχία, καλό είναι να υπενθυμίσουμε τη στάση τους στην κρίσιμη ώρα το 2004, όσο και μετά. Το 2004 είχαμε πρωτοστατήσει στην αποκάλυψη της συνωμοσίας με στόχο τον υποθαλάσσιο πλούτο μέσω του Σχ. Ανάν (με τις 10,000 σελίδες). Πριν και μετά το δημοψήφισμα, με παρεμβάσεις υποδείκνυα εκείνο που όφειλαν να πράξουν οι επαγγελματίες της πολιτικής.  Αναφέρω μερικούς τίτλους άρθρων μου:  «Ο πλούτος της Κύπρου παραδίνεται», «Γνωστό και Άγνωστο Μέρος του Σχεδίου Ανάν», «Μια γνωστή-άγνωστη Αγγλοτουρκική Συνομωσία». Επειδή στην πολιτική αξιολογείται η ευθυκρισία και η διορατικότητα την κρίσιμη ώρα των εξελίξεων, ποια θέση είχαν όσοι σήμερα (πολιτικοί, δημοσιογράφοι και άλλοι) διαγκωνίζονται ενόψει προεδρικών; Κάποιοι λούφαξαν. Άλλοι μας χλεύαζαν.  

Το αδιανόητο είναι που η πλατφόρμα του ΝΑΙ του 2004, σήμερα πανηγυρίζει, βλέπει δικαίωση και δίνει μαθήματα διαχείρισης για το φυσικό αέριο! Δύο περιπτώσεις βγάζουν μάτι. Σε κομματική ανακοίνωση υποδεικνύεται ότι δικαιώνονται οι θέσεις αυτών «που είχαν προωθήσει, διαχρονικά, την υπόθεση της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων και αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία των συμφωνιών οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής μας Ζώνης». Μόνο που η ανακοίνωση είναι του ΔΗΣΥ του οποίου ο αρχηγός στήριζε παθιασμένα το σχέδιο Ανάν το οποίο ακύρωνε ουσιαστικά κάθε δυνατότητα εξόρυξης φυσικού αερίου, όσο και την μοναδική ως τότε συμφωνία Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης Κύπρου-Αιγύπτου κατόπιν τουρκικής απαίτησης. Επιπλέον, ο ίδιος ζητούσε επαναφορά του Σχεδίου Ανάν σε νέο δημοψήφισμα και επέμενε (μαζί με Ερντογάν και Νταβούτογλου) ως πρόσφατα ότι η Τουρκία έχει εγγυητικά δικαιώματα σ΄ όλη την Κύπρο, προφανώς και στην ΑΟΖ μας.  

Η άλλη περίπτωση είναι της κ. Πρ.  Αντωνιάδου, σημερινής αρμόδιας Υπουργού ενέργειας, που το 2004 στήριζε με απαράμιλλο πάθος τον ανανικό συνεταιρισμό χωρίς λέξη για τον ενεργειακό πλούτο. Μετά το δημοψήφισμα, σε έκδοση (2008 με χρηματοδότηση του PRIO) προτείνει συνεργασία με την Τουρκία στον ενεργειακό τομέα. Η ευκαιρία αιώνων που ο λαός διέσωσε και η σημερινή Κυβέρνηση συγκυριακά διαχειρίζεται δεν μπορεί να αφεθεί σε  εκείνους που βρέθηκαν στο λάθος μέρος της Ιστορίας το 2004 και έκτοτε ονειρεύονται «συνεργασία» χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι η Τουρκία επιδιώκει να μας υποτάξει στο άρμα της σε βάθος χρόνου. Εκείνο όμως που αποτελεί ξεπεσμό είναι που στην εν λόγω έκδοση (την οποία διαβάζουν και ξένοι), αποκαλείται η Κυπριακή Δημοκρατία ως «το νότιο μέρος της Κύπρου» και τα «κρατικά» όργανα του κατοχικού καθεστώτος χωρίς καν εισαγωγικά τα οποία και ευχαριστούν για την συνεργασία. Για παράδειγμα, η Στατιστική Υπηρεσία της Κυπριακής Δημοκρατίας αποδίδεται στο νότο και ανάλογη υπηρεσία του κατοχικού καθεστώτος αποδίδεται ως Κρατική Υπηρεσία του βορρά. Αυτά από  Υπουργό της Κυπριακής Δημοκρατίας αρμόδια σε θέματα ενέργειας που εκ καθήκοντος οφείλει να προασπίζεται την κυριαρχία και τη νομιμότητα του κράτους.

Πρόσφατα, τουρκικά δημοσιεύματα που έφεραν την Ε/κ πλευρά να προτείνει συνεργασία στην Τουρκία σε θέματα ενέργειας χαρακτηρίστηκαν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ανοησίες, πράγμα που ικανοποίησε κάθε καλόπιστο παρατηρητή. Άλλωστε, αρκετές φορές τα τουρκικά ΜΜΕ λειτουργούν κατ΄εντολήν στήνοντας παιγνίδια εναντίον μας. Ωστόσο, τα όσα γράφτηκαν στην Τουρκία και χαρακτηρίστηκαν ανοησίες δεν διαφέρουν επί της ουσίας από το «όνειρο» της κ. Πρ. Αντωνιάδου. Επομένως, αν θέλουμε ενότητα, η ευκαιρία αιώνων για αξιοποίηση του ενεργειακού μας πλούτου που ο λαός διέσωσε, απαιτεί ανάλογη υπεύθυνη διαχείριση. Το να αφήνεται στην περιορισμένη μειοψηφία της   πλατφόρμας του ΝΑΙ και να παραμερίζεται η συντριπτική πλειοψηφία της κοινωνίας που διαφωνεί, είναι άκρως επικίνδυνο για να «σαμποτάρει» ένα τέτοιο επίτευγμα. Αν όντως θέλουμε ενότητα.

Κώστας Μαυρίδης                           mavrides@ucy.ac.cy  

«Όνειρο» ή Εφιάλτης;

Η μελέτη «Η Επόμενη Μέρα…» χρηματοδοτήθηκε από το Νορβηγικό Ινστιτούτο PRIO με τρεις συγγραφείς, ανάμεσα τους η κ. Πρ. Αντωνιάδου. Στις σελ. 59-60 περιγράφονται τρεις ιδέες «που θα στήριζαν σε μεγάλο βαθμό την επαναπροσέγγιση και θα απέφεραν ουσιώδη οφέλη για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη». Ιδού οι τρεις ιδέες που συνθέτουν το «όνειρο» των συγγραφέων:   

Α. δημιουργία περιφερειακού κόμβου αποθήκευσης πετρελαίου που θα λειτουργεί σε σύνδεση με τον τουρκικό αγωγό Μπακού-Τζειχάν.

Β. κατασκευή σήραγγας ή γέφυρας μεταξύ Κύπρου-Τουρκίας για διευκόλυνση του τουρισμού  

Γ.  κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει μέσω Κύπρου την Αίγυπτο με την Τουρκία.

Τα πιο πάνω δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά «όνειρο» που υπό κανονικές συνθήκες θα κρίναμε ανάξιο ανάλυσης. Που είναι λοιπόν το πρόβλημα;  

Η αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου προέκυψε επειδή ο λαός απέρριψε το σχέδιο Ανάν, ενάντια σε πολιτικούς εκβιασμούς και προτροπές πολιτικών όπως της Πρ. Αντωνιάδου. Μόνο που σήμερα είναι Υπουργός για θέματα ενέργειας και το «όνειρό» για την «Επόμενη Μέρα» γράφτηκε το 2008 (μετά το δημοψήφισμα).   

Η Ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά ποτέ δεν είναι ακριβώς ίδια ώστε κάποιοι δεν μαθαίνουν. Έχουμε μια Τουρκία που προσδοκούσαν να την κατευνάσουν με την παράδοση του Κούρδου ηγέτη Οτσιαλάν και αργότερα, με παροχή προοπτικής ένταξης στην Ε.Ε. και άνοιγμα κεφαλαίων. Σήμερα, οι παραβιάσεις -που φτάνουν μέχρι το Σούνιο- έχουν πολλαπλασιαστεί και οι παρεμβάσεις εντός της Κυπριακής ΑΟΖ εμφανείς και προκλητικές. Ποιος θυμάται πως πριν μερικά χρόνια, τα ίδια μυαλά ευαγγελίζονταν το «όνειρο» της πολιτικής του Ελσίνκι που θα χαλιναγωγούσε την Τουρκία; Ενώ όμως δεν προέκυψε αποτέλεσμα, κάποιοι βρίσκουν λόγους να «ονειρεύονται» ουτοπίες, για να μας προκαλούν εφιάλτες. Όποιος δεν έχει αντιληφθεί μέχρι τώρα ότι δίνουμε αγώνα επιβίωσης ενάντια στην Τουρκία, ότι η Τουρκία επιδιώκει να μας καθυποτάξει στο άρμα της, δεν πρόκειται να το μάθει πλέον. Ούτε υπάρχει επιχείρημα να πειστεί.  

Σήμερα, μια Τουρκία  που υποτίθεται επιδιώκει μηδενικά προβλήματα με τους γείτονές της έχει στην πραγματικότητα υποδαυλίσει προβλήματα με χώρες όπως τη Συρία, Ιράν, Ιράκ και  Ισραήλ. Εντός Τουρκίας, δίνει μάχη να καταπνίξει το κουρδικό κίνημα. Για τον ελληνισμό, καταπατά τη γη μας και είναι ήδη στην επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας και σχεδιάζει την πλήρη υποταγή μας σε βάθος χρόνου. Το να διαχωρίζει κάποιος την πολιτική από την οικονομία ώστε να φαντάζεται «όνειρα» συνεργασίας με την Τουρκία είναι δικαίωμα του. Το να βρίσκεται όμως επικεφαλής στην διαμόρφωση πολιτικής για το θέμα είναι εφιάλτης. 

Πρόσφατα τουρκικά δημοσιεύματα με βάση δηλώσεις του κατοχικού ηγέτη Έρογλου, έφεραν την Ε/κ πλευρά να προτείνει συνεργασία στην Τουρκία στον τομέα της ενέργειας. Ωστόσο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήταν ξεκάθαρος και τα περιέγραψε ως ανοησίες. Πράγμα που όντως ευχόμαστε αφού άλλωστε, αρκετές φορές τα τουρκικά ΜΜΕ λειτουργούν κατ΄εντολήν και παίζουν παιγνίδι εναντίον μας. Αλλά το «όνειρο» της κ. Αντωνιάδου στην «Επόμενη Μέρα»  είναι οι δικές της απόψεις και όχι κάποιος τουρκικός δάκτυλος. Και τέτοιο «όνειρο» αποτελεί εφιάλτη για την συντριπτική πλειοψηφία του λαού και του δημιουργεί εύλογες υποψίες για αλλοπρόσαλλη (το λιγότερο) κυβερνητική πολιτική. Η ευκαιρία αιώνων για αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου είναι επίτευγμα της απόφασης του λαού το 2004 στο δημοψήφισμα και δεν μπορεί να επαφίεται στα «όνειρα» οποιουδήποτε να την σαμποτάρει. Κάποτε διερωτώμαι αν μερικοί στην Κυβέρνηση με τις ενέργειές τους ανοίγουν τον δρόμο για την προεδρία στο Ν. Αναστασιάδη (με τα ανανικά του «όνειρα»)… Παρεμπιπτόντως, οι συγγραφείς της μελέτης αποκαλούν την Κυπριακή Δημοκρατία «το νότιο μέρος της Κύπρου» και αναφέρονται στα «κρατικά» όργανα του κατοχικού καθεστώτος χωρίς καν εισαγωγικά τα οποία και ευχαριστούν για την συνεργασία.

Κώστας Μαυρίδης                           mavrides@ucy.ac.cy   

Κυριαρχία ΑΟΖ και «Επιτροπή»

Στο θέμα των ερευνών για ενεργειακό πλούτο και τη σύζευξη με το Ισραήλ, η Κυβέρνηση λειτούργησε προς τη σωστή κατεύθυνση και έξω από παραδοσιακές ιδεολογικές αντιλήψεις. Γι αυτό και ο διορισμός της Πραξούλλας Αντωνιάδου (με τις γνωστές ακραίες και συντριπτικά απορριπτέες θέσεις της στο κυπριακό) στη θέση του αρμόδιου Υπουργού, λειτουργεί ως βαρίδι στην Κυβέρνηση και εύλογες υποψίες. Ωστόσο, με αφορμή τις έρευνες εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της Κύπρου, η πολιτική ηγεσία τονίζει την απαίτηση για σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ενδεικτικά, σε πρόσφατες δηλώσεις ενός κομματικού αρχηγού τονίζεται η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και η επιμονή στο «να γίνει σεβαστό το κυριαρχικό μας δικαίωμα», με την επισήμανση ότι, «η Τουρκία είναι μόνιμος παράγοντας έντασης αφού παραμένει κατοχική δύναμη στην Κύπρο». Πρόκειται για θέσεις χιλιοειπωμένες αλλά ορθότατες. Που είναι λοιπόν το πρόβλημα;

Η πολιτική ηγεσία προβάλλει το αυτονόητο: Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να  λειτουργήσει με βάση τα κυριαρχικά της δικαιώματα όπως κρίνει επειδή η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας ορίζει και τα όρια της νομιμότητας. Άλλο αν δεν έχει τη δύναμη να παρεμποδίσει τις νέες τουρκικές παρεμβάσεις και την προ πολλού συνεχιζόμενη παράνομη κατοχή. Στην προκειμένη περίπτωση, η κυριαρχία περιλαμβάνει το θαλάσσιο χώρο αρκετά μίλια νοτίως του εδάφους της Κύπρου με δικαιώματα που επικυρώθηκαν μετά τη ρύθμιση της ΑΟΖ με τις γειτονικές χώρες πριν μερικά χρόνια. Εφόσον λοιπόν απαιτείται σεβασμός στην κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας που αφορά την ΑΟΖ για θέματα οικονομικού συμφέροντος, το ίδιο και σε ποιο έντονο βαθμό έπρεπε να απαιτείται αναφορικά με την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο έδαφος της Κυπριακής επικράτειας. Αν η Τουρκία «έστηνε» μια πλατφόρμα άντλησης εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, αυτό θα χαρακτηριζόταν ως παράνομη ενέργεια ενάντια στην κρατική μας κυριαρχία. Αν η Τουρκία έστηνε  ένα «δικαστήριο» (όπως την «Επιτροπή» αποζημιώσεων) στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας, αυτό θα ήταν νόμιμο; 

Η μοναδική αιτιολόγηση που δυνατόν να προβληθεί για την «Επιτροπή» είναι πως η νομιμότητα της αναγνωρίστηκε από το ΕΔΑΔ. Για την ακρίβεια, το ΕΔΑΔ υπέδειξε ότι η «Επιτροπή» θα πρέπει στο παρόν στάδιο να δοκιμαστεί ως αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Όμως, η ουσία είναι άλλη. Στα κατεχόμενα λειτουργεί μια «Επιτροπή» ως δικαστήριο που είτε στήθηκε άμεσα από την Τουρκία είτε μέσω του ψευδοκράτους, αυτό δεν της προσδίδει οποιαδήποτε νομιμότητα. Στήθηκε στην επικράτεια της Κυπριακής Δημοκρατίας χωρίς τη δική της συγκατάθεση. Ακόμη και να δεχτούμε ότι το ΕΔΑΔ προσέδωσε νομιμότητα στην «Επιτροπή»,  πρέπει να εξηγηθεί γιατί υπερισχύει του Συντάγματος όπου ορίζεται η κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το κυριότερο, γιατί μια απόφαση του ΕΔΑΔ υπερισχύει (α) του (πρωτογενούς) δικαίου της Ε.Ε. που επικύρωσε την επικράτεια της Κύπρου (που περιλαμβάνει  τα κατεχόμενα εδάφη) και (β) του Δικαστηρίου Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) που έκρινε πως ΜΟΝΟ η νομιμότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας ισχύει στην επικράτεια της;

Χωρίς σαφείς απαντήσεις στα πιο πάνω, δεν μπορεί κανένας να θεωρεί την  «Επιτροπή» νόμιμη. Όμως, προκαλεί εντύπωση που πολιτικοί αλλά και αρμόδιοι φορείς του κράτους οι οποίοι έχουν ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ να προασπίζονται την κυριαρχία του κράτους, δεν έκριναν ευθέως την «Επιτροπή» παράνομη. Και φτάσαμε στο σημείο που μια επέμβαση της Τουρκίας εντός της ΑΟΖ στην θάλασσα νοτίως της Κύπρου θεωρείται παράνομη επειδή αντίκειται στα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά η «Επιτροπή» της  Τουρκίας που λειτουργεί ως δικαστήριο (!) στο κατεχόμενο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας θεωρείται νόμιμη. Και αυτό μόνο και μόνο επειδή έτσι ερμηνεύεται πως έκρινε το ΕΔΑΔ και ότι αυτό υπερισχύει οποιασδήποτε άλλης έννομης τάξης χωρίς περιορισμούς.    

Το θέμα είναι ύψιστης σημασίας και απαιτεί σωστή πληροφόρηση. Επαναλαμβάνω, θα το βρούμε μπροστά μας. Και πρέπει να υπάρξει επανόρθωση τουλάχιστον ως προς το ότι, το ΔΕΚ (που δεσμεύει και τους 27 της Ε.Ε. μαζί και την Κύπρο) καθιστά την «Επιτροπή» ΠΑΡΑΝΟΜΗ.

Κώστας Μαυρίδης                           mavrides@ucy.ac.cy

Παραοικονομία με απλά λόγια και αριθμούς

Παραοικονομία θεωρείται το μέρος της οικονομίας (συναλλαγές) που υπάρχει αλλά δεν περιλαμβάνεται στα στοιχεία του κράτους π.χ. εισοδήματα που δεν δηλώνονται και επομένως δεν φορολογούνται. Τις προάλλες έγινε ζήτημα για το ακριβές ποσό των ανείσπραχτων φόρων, αλλά δεν έγινε οποιαδήποτε αναφορά σε παραοικονομία με αδήλωτες εισπράξεις και εισοδήματα. Αν λοιπόν υπάρχει παραοικονομία με εισοδήματα που δεν δηλώνονται, πόσο είναι το μέγεθος αυτής της φοροδιαφυγής και πως διορθώνεται;

Επιστημονικές μελέτες εκτιμούν ότι το μέγεθος της παραοικονομίας από το 1960 μέχρι πρόσφατα αυξήθηκε κατά 93% (σχεδόν διπλασιάστηκε) και το μέγεθος είναι γύρω στο 9% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ). Με απλά λόγια, μερικά δις ευρώ δεν δηλώνονται και ούτε φορολογούνται με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Και πρόκειται για μεγάλο ποσό συγκρινόμενο με τα ανείσπραχτα του Φόρου Εισοδήματος που έγινε ο θόρυβος.

Σε σχέση με τη συμμόρφωση, τα πράγματα είναι απλά. Το πρώτο βήμα για πληρωμή της φορολογίας είναι όπως το πρώτο βήμα για σεβασμό του κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Με δεδομένη την παραοικονομία και φοροδιαφυγή, δύο παράγοντες είναι καθοριστικοί: 

α) το ενδεχόμενο να καταγγελθεί ο παραβάτης και

β) η ποινή που θα του επιβληθεί εφόσον καταγγελθεί. 

Προφανώς, για δεκαετίες επικρατεί ένα σύστημα όπου επαγγελματικές ομάδες μπορούν να φοροδιαφεύγουν επειδή το ενδεχόμενο να εντοπιστούν είναι απομακρυσμένο και η ποινή στην περίπτωση που εντοπιστούν χαμηλή ώστε να «αξίζει» το ρίσκο. Ενώ θα έπρεπε να ισχύει το αντίθετο. Εξίσου απλό όμως είναι και το ερώτημα για το τι εμποδίζει για δεκαετίες την διαμόρφωση ενός νομοτεχνικού πλαισίου που να καταπολεμά αποτελεσματικά την παραοικονομία. Σε πρόσφατη έκθεση της η Ε.Ε. για το φορολογικό σύστημα της Κύπρου, διαπιστώνει μερικούς αριθμούς που έμμεσα δακτυλοδείχνουν το πρόβλημα. Η Κύπρος έχει το 2^ο ψηλότερο ποσοστό έμμεσων φόρων στην Ε.Ε. Από το σύνολο της φορολογίας, το 43.6%  είναι από έμμεσους φόρους (φόροι από τις συναλλαγές που είναι πιο δύσκολο να αποκρυφτούν). Η Φορολόγηση Εισοδημάτων Προσώπων είναι στο 3,9% ως ποσοστό του ΑΕΠ που μας κατατάσσει στην 23^η θέση. Η απόκρυψη προσωπικών εισοδημάτων είναι προφανώς μια εξήγηση για την παρατηρούμενη διάσταση.  

Η κοινή λογική προτάσσει ότι το πρώτο βήμα απαιτεί εποπτεία με σκοπό τη συμμόρφωση (ώστε δύσκολα να διαφεύγει κάποιος) και αποτρεπτικές ποινές (ώστε να τιμωρείται παραδειγματικά). Επειδή πιθανόν να προβληθεί το γνωστό, πως μια τέτοιου είδους πολιτική συμμόρφωσης απαιτεί «ένα φοροτεχνικό για κάθε επιχείρηση», που εξυπακούει τεράστιο κόστος, επισημαίνω το εξής που κάθε αρμόδιος παραδέχεται. Στο σύγχρονο κόσμο της τεχνολογίας, της τεχνογνωσίας και των βάσεων δεδομένων, τέτοια δικαιολογία προβάλλεται μάλλον για συγκάλυψη των παραβατών. Ομολογουμένως, στη σύγχρονη εποχή δεν πείθει και λειτουργεί για παρεμπόδιση αποτελεσματικής πολιτικής.

Από καθαρά πολιτικής άποψης, το πρώτο βήμα είναι απλό, αλλά δεν είναι εύκολο διότι απαιτεί σύγκρουση με περιχαρακωμένα συμφέρονται δεκαετιών. Συγκεκριμένα, σημαίνει βελτίωση του νομοτεχνικού πλαισίου σε θέματα φοροδιαφυγής (και φοροαποφυγής), πράγμα που προϋποθέτει πολιτική βούληση για τολμηρά βήματα και σύγκρουση με τους προνομιούχους δεκαετιών που είναι ομάδες πολιτικής πίεσης με διασυνδέσεις στην  εξουσία. Και δεν εννοώ μόνο την εκάστοτε Κυβέρνηση, όσο τις κρατικές θέσεις όπου λαμβάνονται αποφάσεις. Κάπου εκεί εμποδίζεται η λήψη ουσιαστικών μέτρων όσο καλές προθέσεις και να υπάρχουν από κάποιους. Και φυσικά, αυτός που εμποδίζει το πρώτο βήμα δεν είναι οι καθαρίστριες και οι κλητήρες αλλά ομάδες με πολιτική δύναμη και επηρεασμό στην εξουσία. 

Κώστας Μαυρίδης                                     mavrides@ucy.ac.cy