Πολιτική, Επιστήμη και Οικονομία

Στα ολοκληρωτικά καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού και σε δικτατορικά/φασιστικά καθεστώτα, συχνά η επιστήμη (και τέχνη) στρατεύτηκαν με το ζόρι να υπηρετήσουν ιδεολογήματα και σκοπιμότητες της εξουσίας. Δυστυχώς και στο πολίτευμα της σύγχρονης δημοκρατίας με ατομική πολιτική ελευθερία, συχνά η διαχείριση της οικονομίας καταντά εργαλείο πολιτικών σκοπιμοτήτων και εκλογικών στοχεύσεων. Η Κύπρος δεν αποτελεί εξαίρεση. Κυπριακή ιδιαιτερότητα αποτελεί ίσως η ευκολία και ο τρόπος που η επιστήμη υποτάσσεται στις πολιτικές σκοπιμότητες.   

Απέναντι στο επερχόμενο οικονομικό τσουνάμι, κάθε απώλεια πολύτιμου χρόνου και πολύτιμων κρατικών πόρων και ευκαιριών, συνιστά έγκλημα εναντίον της κοινωνίας. Πρωτίστως όσοι προβάλλονται ως τεχνοκράτες οφείλουν να υπερασπιστούν το σωστό ενάντια στον οδοστρωτήρα των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Άλλωστε, εν μέσω μιας πρωτοφανούς κρίσης (που συμβαίνει μια φορά κάθε … αιώνα), η λήψη αποφάσεων κανονικά λαμβάνεται με απόλυτο κριτήριο το δημόσιο συμφέρον ενώ κάθε άλλη σκοπιμότητα παραγνωρίζεται.

Στην Κύπρο ένας πρώην Υπουργός Οικονομικών ομολογεί εκ των υστέρων - προφανώς χωρίς να το αντιλαμβάνεται– την επικράτηση των σκοπιμοτήτων την κρίσιμη ώρα. Αυτό φανερώνουν οι αναφορές του σε «εκλογικό κέρδος για το κυβερνών κόμμα» από την εσπευσμένη ανακοίνωση επένδυσης από το Κατάρ, «λογική των δαπανών, στα υπουργεία, [που] είναι αμιγώς πολιτική ή κομματική», «πολύ μεγάλες σπατάλες» και «μεγάλες πολιτικές πιέσεις», μαζί με την δική του παρέμβαση σε διεθνή οίκο για να αναβάλει την προγραμματισμένη έκθεση μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2011. Αυτά διότι «σεβόταν την πολιτική της κυβέρνησης». Στην ουσία, η επιστήμη και η προσωπική ευθύνη για προάσπιση της κοινωνίας και των απλών ανθρώπων, υποτάχθηκαν μπροστά στην «πολιτική της κυβέρνησης». 

Συμπεριφορές όπως πιο πάνω υπάρχουν πολλές. Αναφέρω ενδεικτικά την διαχείριση μιας πρόσθετη αξίας (!) 700 περίπου εκατομμυρίων ευρώ που προέκυψε πριν μερικά χρόνια από συγχώνευση τραπεζών και αναγνωρίστηκε στις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας αφού έτυχε έγκρισης από διοίκηση και Διοικητικό Συμβούλιο της Τράπεζας, εσωτερικούς ελεγκτές,  ανεξάρτητους εξωτερικούς ελεγκτές και αρμόδια εποπτικά όργανα χωρίς να υπάρχει καταγραμμένη ένσταση κανενός. Εκείνη η πρόσθετη αξία (!) ΟΛΟΚΛΗΡΗ κρίθηκε πριν μερικούς μήνες ότι έχει μηδενιστεί χωρίς την οποιαδήποτε ένσταση. Η επιστήμη ξανά και ξανά υποτάσσεται σε σκοπιμότητες με τον κανόνα της σιωπής να επικρατεί.

Συμπεριφορές σύγχυσης επιστήμης και πολιτικής έχουμε και σε ιδεολογικό επίπεδο. Χαρακτηριστική και επίκαιρη περίπτωση όσοι είχαν προμετωπίδα της ιδεολογίας τους την ελεύθερη οικονομία, υποτίθεται. Υποτίθεται, διότι προφανώς αλλάζουν ιδεολογία κατά που συμφέρει. Στους καλούς καιρούς -πριν την καταιγίδα –στιγμάτιζαν την κρατική εποπτεία ως «βάρος στις πλάτες του επιχειρηματικού κόσμου» και «στρέβλωση της ελεύθερης οικονομίας».  Αλλά με ευκολία αποδέχτηκαν να φορτωθούν στον  φορολογούμενο 1.8 δις ευρώ για να διασφαλιστεί η λειτουργία ιδιωτικής τράπεζας (λόγω ζημιών της) χωρίς να έχουν εξαντληθούν άλλες επιλογές. Και ένα μήνα μετά ανακάλυψαν ότι υπάρχει μηχανισμός στήριξης. Και επειδή κάτι ξέρουμε, ρωτάμε: Υπήρχε δυνατότητα εξαγοράς της τράπεζας από ξένη τράπεζα, που θα κατέληγε σε περικοπές με  άμεση απόλυση σημαντικού αριθμού υψηλόβαθμων στελεχών της τράπεζας, χωρίς όμως μετακύλυση κόστους στον φορολογούμενο; Εκείνοι που πριν λίγα χρόνια επέκριναν δριμύτατα το κράτος ως «ανίκανο επιχειρηματία» σήμερα έκριναν απόλυτα αναγκαίο να βάλει το κράτος την  πλάτη του από κάτω για να καλύψει μιαν ιδιωτική τράπεζα (με 1.8 δις) και με την διοίκηση στη θέση της. Κατόπιν εορτής, η λαϊκή κατακραυγή υποχρέωσε κάποιους να παραιτηθούν. Πάντως, ιδεολογία καλού  καιρού με καταφυγή στο κράτος στους κακούς καιρούς, δεν είναι ιδεολογία, είναι σκοπιμότητα.       

Επιμένουμε για μήνες πως το μερίδιο ευθύνης του καθενός μόνο μια έρευνα θα το καταδείξει. Ανεξάρτητα όμως, εν μέσω της πρωτοφανούς καταιγίδας, το δημόσιο συμφέρον ως κριτήριο όλων των αποφάσεων επιβάλλει ως πρώτο μέτρο να αρχίσουν οι τράπεζες να ξαναδανείζουν. Σε αυτό έπρεπε να επικεντρωθεί η Κυβέρνηση. Αυτό επιβάλλει και η επιστήμη.

Κώστας Μαυρίδης                                                   mavrides@ucy.ac.cy

Πολιτική και Οικονομία(2)

Η κατάσταση στις τράπεζες και τα δημόσια οικονομικά δεν μπορεί να διαχωριστεί.  Έτσι ήταν απότην αρχή της κρίσης. Άλλωστε, από την αρχή οι διεθνείς οίκοι επεσήμαναν και τις δύο πηγές κινδύνου για την Κύπρο: τον τραπεζικό τομέα και την συνεχή διάβρωση των δημόσιων οικονομικών δειχτών. Με αναπόφευκτο πως η ανάγκη κρατικής στήριξης των τραπεζών θα συμπαρέσυρε περαιτέρω τα δημόσια οικονομικά. Αυτό επιβεβαίωσε και η πιο πρόσφατη υποβάθμιση της κυπριακής οικονομίας που τα συνδέει. Ωστόσο, στο εγχώριο προσκήνιο καθένας επιλέγει  να αναδεικνύει εκείνο που τον συμφέρει.

Σήμερα, όσοι γνωρίζουμε από οικονομικά –και απωθούμε πολιτικές σκοπιμότητες από το σκεπτικό μας–, δεν φορτώνουμε στην Κυβέρνηση την … παγκόσμια οικονομική κρίση. Εντούτοις, κύριο σημείο διαφωνίας είναι κατά πόσον υπήρξε σωστή διαχείριση και ειδικότερα, εάν τα μέτρα ήταν επαρκή στο χρονικό σημείο που λήφθηκαν. Το ερώτημα αφορά εκείνους που είχαν την ευθύνη και διακριτική εξουσία λόγω πολιτικής ή εποπτικής αρμοδιότητας για να αξιολογηθεί κατά πόσο η πολιτική διαχείριση μολύνθηκε από σκοπιμότητες (π.χ. παραχωρήσεις και παρεμβάσεις ενόψει εκλογών, προσωπικές φιλοδοξίες, δεσμεύσεις ή εμμονές κ.ά.) εις βάρος άλλων προτεραιοτήτων που επέβαλλε η κρίση. Απώλεια πολύτιμου χρόνου και απώλεια πολύτιμων δημόσιων πόρων απέναντι στο επερχόμενο οικονομικό τσουνάμι, δημιουργεί ασήκωτες ευθύνες.  Επικράτησε λοιπόν απόλυτα ως κριτήριο στην κρίσιμη ώρα το δημόσιο συμφέρον ή παρείσφρυσαν άλλες σκοπιμότητες;

Η  κριτική δεν πηγάζει από εμπάθεια εναντίον οποιουδήποτε αλλά στρέφεται εναντίον ενός βαθιά εμπεδωμένου συγκροτήματος εξουσίας με το τραπεζικό σύστημα στο κέντρο, με προσβάσεις σε παντός είδους εξουσίας ώστε να διασφαλίζει πρωτίστως το δικό του όφελος. Αυτή η επιρροή και δύναμη «πειθαρχεί» πολλούς και ταυτοχρόνως, γεννοβολά φαύλες συμπεριφορές εις βάρος του συμφέροντος της κοινωνίας και των απλών πολιτών. Το πρόβλημα για τους σημερινούς κυβερνώντες είναι που ένας δικός τους πρώην Υπουργός Οικονομικών και τραπεζίτης ομολογεί –προφανώς χωρίς να το αντιλαμβάνεται– εκείνο που οι ίδιοι επιμένουν να αρνιούνται. Ο πρώην Υπουργός περιγράφοντας τη λήψη οικονομικών αποφάσεων στο κρίσιμο χρονικό διάστημα αναφέρεται σε «εκλογικό κέρδος για το κυβερνών κόμμα» από την εσπευσμένη ανακοίνωση επένδυσης από το Κατάρ, «λογική των δαπανών, στα υπουργεία, [που] είναι αμιγώς πολιτική ή κομματική», «πολύ μεγάλες σπατάλες» και «μεγάλες πολιτικές πιέσεις» κ.ά. Ακόμη και ο ίδιος έκρινε ως προτεραιότητα να παρέμβει προς διεθνή οίκο για να αναβάλει την προγραμματισμένη έκθεση μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2011. Για όλα αυτά, κύρια αιτιολόγηση ήταν διότι «σεβόταν την πολιτική της κυβέρνησης»… Το γεγονός ότι δεν σκέφτηκε πως μπορεί το σωστό να ήταν να διαφωνήσει έμπρακτα και να μην «σεβαστεί την πολιτική της κυβέρνησης» επειδή αυτό επέβαλλε το συμφέρον της κοινωνίας και των απλών ανθρώπων που υπερτερεί, αποκαλύπτει  μια υπεροψία και κατάπτωση πέραν από τα οικονομικά. Εν ολίγοις, διαπιστώνεται σπατάλη υπερ-πολύτιμων κρατικών πόρων εν μέσω μιας πρωτοφανούς κρίσης με χιλιάδες ανέργους, χωρίς καν αντίληψη των ασήκωτων προσωπικών ευθυνών. Τέτοια δείγματα της επικρατούσας συμπεριφοράς υπήρξαν και από άλλους, που ο χώρος ενός άρθρου δεν επιτρέπει να καταγραφούν. 

Σε μιαν άλλη χώρα στην Ευρώπη η οποία ταλανίστηκε από  οικονομική κατάχρηση και ασωτία, η κοινωνία κατάφερε να κινήσει νομική διαδικασία εναντίον πολιτικών, τραπεζιτών (της κεντρικής τράπεζας και ιδιωτικών τραπεζών) και πολλών άλλων που καταχράστηκαν την δημόσια εμπιστοσύνη και την εξουσία που κατείχαν και ενήργησαν εις βάρος του δημοσίου συμφέροντος. Δεν προσδοκούμε πως αυτά θα υιοθετηθούν στην Κύπρο και ούτε έχουμε πλήρη γνώση όσων έγιναν. Προσδοκούσαμε όμως πως εν μέσω της πρωτοφανούς καταιγίδας που μας καταποντίζει, το δημόσιο συμφέρον θα επικρατήσει των πολιτικών σκοπιμοτήτων. Δυστυχώς, η οικονομική κατάπτωση αποκαλύπτει και μιαν άλλη κατάπτωση που καταδυναστεύει όσους πιστεύουν πως αξίζει να αγωνίζεσαι για πράγματα πέραν από τα ευτελή και τις σκοπιμότητες.

Κώστας Μαυρίδης                                                   mavrides@ucy.ac.cy

Πολιτική και Οικονομία

Η μεγάλη τρύπα του τραπεζικού τομέα της Κύπρου εξαιτίας της έκθεσης στα ελλαδικά ομόλογα και στην οικονομία γενικότερα, ήταν διαπίστωση που διάφοροι διεθνείς οίκοι υποδείκνυαν για πάνω από δύο περίπου χρόνια. Στις κατά καιρούς εκθέσεις τους κατέγραφαν τον τεράστιο κίνδυνο για ζημιές του τραπεζικού τομέα με συνακόλουθες ανυπολόγιστες επιπτώσεις στο σύνολο της κυπριακής οικονομίας. Επιπλέον, στις εκθέσεις καταγραφόταν ξεχωριστά η συνεχής διάβρωση των δημόσιων οικονομικών (κρατικών  δειχτών) της Κύπρου, με την αλληλοσύνδεση των δύο. Οι δύο αυτές διαπιστώσεις περιλαμβάνονταν στις εκθέσεις τους, τις οποίες αρμόδιοι, εποπτικά όργανα και διοικήσεις τραπεζών γνώριζαν. Όποιος επικεντρώνεται στο ένα μόνο, όποτε αυτό βολεύει πολιτικά, μπορεί να σκοράρει πρόσκαιρα, αλλά όπως αποδείχτηκε, είναι θέμα χρόνου να επισυμβεί η αδυσώπητη πραγματικότητα.

Φυσικά, οι διοικήσεις των τραπεζών που ενεπλάκησαν σε δραστηριότητες ανάληψης κινδύνου (κερδοσκοπίας) τις οποίες βάφτισαν «διασπορά κινδύνου» φέρουν την πρώτιστη ευθύνη. Η αγορά ομολόγων στο Χρηματιστήριο σε τιμή 50% κάτω από την κανονική, δείχνει πως δεν πρόκειται για διασπορά (μείωση) αλλά για ανάληψη κινδύνου. Η δε τοποθέτηση εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ σε τέτοιες κερδοσκοπικές κινήσεις, γινόταν καθώς οι υφιστάμενες επενδύσεις σε παρόμοια ομόλογα συσσώρευαν τεράστιες ζημιές λόγω ακριβώς του δραματικά αυξανόμενου κινδύνου τους. Η εμμονή μιας διοίκησης στην ανάληψη ρίσκου (ώστε να αποκομίσει τεράστια μπόνους σε περίπτωση κερδών) που συχνά καταλήγει σε ζημιές, κανονικά αφορά τους μετόχους της τράπεζας, εφόσον το κράτος δεν εμπλέκεται. Μόνο που εδώ κρίθηκε αναγκαία η κρατική στήριξη για μεταφορά των ζημιών στον φορολογούμενο. Παρεμπιπτόντως, από την αρχή της χρονιάς η συγκεκριμένη τράπεζα με εμπιστευτικές επιστολές της ζητούσε κρατική παρέμβαση για να ανταπεξέλθει ενώ δημόσια διαβεβαίωνε ότι «το πρόβλημα είναι διαχειρίσιμο για την τράπεζα»… Μια έρευνα θα φανερώσει πολλά!  

Όταν αναπόφευκτα αποκαλύφθηκε το τεράστιο πρόβλημα, η πολιτική ενεπλάκη ενεργά στην οικονομία. Η κρατική παρέμβαση σε τέτοιου είδους ακραίες καταστάσεις, γίνεται κάτω από αδιαπραγμάτευτες προϋποθέσεις και μόνο στην περίπτωση που το κόστος στον φορολογούμενο από κατάρρευση της τράπεζας υπερτερεί του κόστους της κρατικής στήριξης. Και το ξεκαθαρίζουμε. Η απουσία στήριξης (δηλ. η μη κρατική παρέμβαση)  μιας τράπεζας, δεν εξυπακούει κατ΄ανάγκην κατάρρευση της τράπεζας. Υπάρχουν πολλού είδους διευθετήσεις –χωρίς άμεση κρατική στήριξη– που δυνατόν να διασφαλίζουν την λειτουργία π.χ. εξαγορά από άλλη τράπεζα, συγχώνευση κ.ά. Τέτοιες διευθετήσεις δεν «φορτώνουν» στον φορολογούμενο τις ζημιές και αφήνουν τους κανόνες της αγοράς να λειτουργήσουν για τιμωρία της διοίκησης, για περικοπές. Στην προκειμένη περίπτωση, προέκυψε παρέμβαση και στη συνέχεια επικράτησε μια περίεργη  «πειθαρχία» σιωπής από εκείνους που για χρόνια υπερασπίζονταν κατά τα άλλα θεωρητικά την οικονομία της αγοράς και κατατρόπωναν το κράτος. Επιπρόσθετα, κάποιοι αρμόδιοι προέβαλαν εκ των υστέρων αιτιολόγηση ότι «τα κρατικά ομόλογα θεωρητικά δεν έχουν κίνδυνο». Μόνο που και πάλι υπάρχει η αδυσώπητη πραγματικότητα, όσο και να επικαλούνται θεωρίες.
Σε περίπτωση κρατικής στήριξης (ως έσχατης επιλογής κατόπιν εξαντλητικής μελέτης όλων των εναλλακτικών επιλογών), πέραν της αυτονόητης παραδειγματικής τιμωρίας της ανίκανης και ενδεχομένως νομικά εκτεθειμένης διοίκησης, η παρέμβαση γίνεται με τρόπο  που διασφαλίζεται ο πάτος. Εν ολίγοις, αν τα πράγματα χειροτερέψουν, ο φορολογούμενος δεν θα φορτωθεί άλλο κόστος. Στην προκειμένη περίπτωση αυτό παραγνωρίστηκε και κρίθηκε σημαντικό να διασφαλιστεί το αντίθετο: αν τα πράγματα πάνε καλά στα επόμενα 5 χρόνια, το κράτος θα μπορεί να εξέλθει με κάποιο κέρδος. Και ΤΩΡΑ γίνεται λόγος για προσφυγή στον μηχανισμό στήριξης των τραπεζών! 

Aπό την μια η μολυσμένη από το κομματικό συμφέρον πολιτική συμπεριφορά και από την άλλη θεωρίες ντυμένες ως «επιστήμη» που όμως δεν αφορούν την πραγματικότητα, δεν αφήνουν καθαρό ορίζοντα στον απλό κόσμο για να κρίνει.  Εν τω μεταξύ, η  τεράστια τρύπα ζημιών φορτώθηκε στον φορολογούμενο χωρίς ποτέ να διασφαλιστεί ο πάτος και χωρίς να επιβληθεί παραδειγματική τιμωρία στην διοίκηση.

Κώστας Μαυρίδης                 mavrides@ucy.ac.cy

Σύγκρουση στην Ανατολική Μεσόγειο

Η Τουρκία επιζητούσε πάντα επικυρίαρχο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο ψάχνοντας για ευκαιρίες. Επίσημες τουρκικές αναφορές για «αναφαίρετα τουρκικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο» βρίσκουμε δεκαετίες πίσω. Ωστόσο, με το Σχ. Ανάν τα πράγματα καθάρισαν περισσότερο. Μερικές βδομάδες πριν το δημοψήφισμα (2 Μαρτίου 2004), το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας της Τουρκίας καθιστούσε σαφή τα αδιαπραγμάτευτα «νόμιμα και ζωτικής σημασίας δικαιώματα και συμφέροντα  της Τουρκίας … στην Αν. Μεσόγειο».  

Το Σχ. Ανάν ήταν μια εξαιρετική ευκαιρία για την Τουρκία να ακυρώσει νόμιμα πλέον - εάν γινόταν αποδεκτό το Σχέδιο-  κάθε επιδίωξη για ρύθμιση της Κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με γειτονικές χώρες και κατ΄επέκταση την αξιοποίηση του ενεργειακού πλούτου από την Κύπρο. Προς τούτο, πρωτοστατήσαμε τότε στην αποκάλυψη της Αγγλο-Τουρκικής συνωμοσίας γύρω από τον ενεργειακό πλούτο στην Αν. Μεσόγειο. Ένα παράδειγμα της τουρκικής παρέμβασης ήταν η υποσημείωση στο Παράρτημα V (Σχ. Ανάν) με τον κατάλογο των Διεθνών Συμβάσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας που μεταφέρονταν στο υπό ίδρυση ανανικό κράτος. Ο κατάλογος περιελάμβανε την Διεθνή Συμφωνία μεταξύ Κύπρου-Αιγύπτου για την ΑΟΖ, μόνο που μια «αθώα» υποσημείωση -με μικρά γράμματα- καταργούσε ουσιαστικά την συγκεκριμένη συμφωνία καθιστώντας την ανεφάρμοστη. Το γιατί ορισμένοι επιλέγουν μέχρι σήμερα να παραβλέπουν την υποσημείωση, είναι ανεξήγητο. Εντάσσεται στην ίδια ανεξήγητη «λογική» που θρηνεί για «τα 40 τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους των αγγλικών βάσεων … τεράστιας οικονομικής αξίας» που θα επιστρέφονταν με το Σχ. Ανάν, αλλά παραβλέπουν το δικαίωμα παρέμβασης που αποχτούσαν Τουρκία και Αγγλία στον ενεργειακό πλούτο της Κύπρου. Αυτό τον παράγοντα που αλλάζει την Ιστορία της Αν. Μεσογείου τον θεωρούσαν λεπτομέρειες και «σενάρια φαντασίας». Η πραγματικότητα σήμερα ενώπιον μας δεν είναι λεπτομέρειες ούτε φαντασία.   

Στο παρόν, η τουρκική επεκτατικότητα με στόχο την Αν. Μεσόγειο μετουσιώνεται στο δόγμα Νταβούτογλου το οποίο «εξαφανίζει» το Καστελλόριζο, εκδίδει επίσημους τουρκικούς χάρτες που καταπατούν τα δικαιώματα για ρύθμιση της ελληνικής ΑΟΖ, τα δικαιώματα της κυπριακής ΑΟΖ και φυσικά, εντείνονται οι στρατιωτικές προκλήσεις και απειλές. Εκείνο που έχει εξοργίσει την Τουρκία και γίνεται άκρως επικίνδυνη για να ανατρέψει τις εξελίξεις, είναι η ολοένα μεγαλύτερη σύζευξη μεταξύ Κύπρου-Ισραήλ και Ελλάδας. Χαρακτηριστικά, από τα συνολικά  ενεργειακά αποθέματα που θα μπορεί να διαχειριστεί ένας στρατηγικός άξονας Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου σε σχέση με τις ανάγκες της Ε.Ε., προκύπτει κάτι απλό: Ο Τουρκικός στόχος ακυρώνεται και ο Ελληνισμός αποκτά κορυφαία στρατηγική αξία για την Ευρώπη για πολλές δεκαετίες.

Τα ενεργειακά κοιτάσματα στην Κυπριακή ΑΟΖ παρέχουν τη δυνατότητα πρόκλησης ενός γεωπολιτικού σεισμού ο οποίος μπορεί να ανατρέψει την δυσβάσταχτη επικυρίαρχη θέση που επιδιώκει η Τουρκία στην Αν. Μεσόγειο. Πρόκειται για ευκαιρία αιώνων που θα πρέπει μια άξια ηγεσία με διορατικότητα να διαχειριστεί. Ενόψει προεδρικών εκλογών στην Κύπρο, έχουν όλοι υποχρεωθεί τώρα να αναγνωρίσουν τις ιστορικές δυνατότητες από την αξιοποίηση του φυσικού αερίου. Μόνο που για κάποιους ήταν φαντασίες και προφάσεις για να απορρίψουμε το Σχέδιο τους. Σήμερα με διάφορα ευφυολογήματα επιδιώκουν να καλύψουν τα αναπάντητα ερωτήματα. Τώρα θυμήθηκαν τον Θεό και αναφέρονται σε «θεόσταλτο δώρο» ως περίπου να προέκυψε ουρανοκατέβατα σήμερα. Τα θεόσταλτα κοιτάσματα ευτυχώς τα αντιλήφθηκαν οι πολίτες που έκριναν ελεύθερα ότι με το Σχέδιο τους όλα ήταν τελειωμένα. Για τα συμβάντα στο Μαρί, η κοινωνία απαίτησε σε πολιτικό επίπεδο λογοδοσία από όσους διαχειρίζονταν την εξουσία και είχαν ευθύνη για το θέμα. Τι πρέπει να απαιτείται από πολιτικούς και … τεχνοκράτες που αποδέχονταν την παρέμβαση Τουρκίας-Αγγλίας στον ενεργειακό πλούτο της Κύπρου και ακύρωναν την ευκαιρία αιώνων; Ποιος μπορεί να χειριστεί ένα τέτοιο ιστορικό και συνάμα ριψοκίνδυνο εγχείρημα που θα καθορίσει το μέλλον του ελληνισμού; Κάποιος που τα θεωρούσε λεπτομέρειες και φαντασιώσεις;

Κώστας Μαυρίδης                                                   mavrides@ucy.ac.cy              

Προεδρικές και Δεύτερη Ευκαιρία

Στις προεδρικές εκλογές του 2008, ο ενδιάμεσος χώρος υπέστη εκλογική ήττα με την αποτυχία εκλογής του Τ. Παπαδόπουλου. Εκείνο όμως που αποτέλεσε ανατροπή στις ως τότε καθιερωμένες από το 1960 κομματικές διεργασίες, ήταν ότι, για πρώτη φορά το ΑΚΕΛ διεκδίκησε τις εκλογές με καθαρά δικό του υποψήφιο, ενώ η ακραιφνής δεξιά του ΔΗΣΥ είχε, ως άλλοτε, τον δικό της υποψήφιο. Οι δύο τους ανταγωνίστηκαν στον 2^ο γύρο με το 1/3 των ψηφοφόρων ενώπιον διλήμματος επειδή η επιλογή του είχε αποκλειστεί. Η εκτίμηση μετά τις προεδρικές του 2008 ήταν πως τα δύο κόμματα ΑΚΕΛ-ΔΗΣΥ θα υιοθετούσαν το «ο καθένας τον δικό του υποψήφιο» με την βεβαιότητα πλέον ότι ο υποψήφιος τους θα βρίσκεται στον 2^ο γύρο. Το κυριότερο κέρδος θα ήταν η εναλλαγή της εξουσίας μεταξύ τους (όπως κυβερνούσαν ΠΑΣΟΚ-Νέα Δημοκρατία από το 1974), ενώ ταυτοχρόνως και οι δύο θα αύξαναν τα ποσοστά τους εις βάρος του συμπιεζόμενου ενδιάμεσου χώρου ο οποίος θα μπορούσε να προσδοκεί σε  κανένα … Υπουργείο. Οι βαθιά εμπεδωμένοι μηχανισμοί των δύο πόλων θα συνέχιζαν τον διαχωρισμό της κοινωνίας «σπρώχνοντας» τον καθένα να επιλέξει ανάμεσα τους (στο ποδόσφαιρο, στα σωματεία,  στις συντεχνίες, μαθητικές και φοιτητικές ενώσεις, συνδέσμους επιστημών, λογοτεχνίας κ.ά.) Κάποτε, ακόμη και η επιλογή της μιας από τις δύο μπύρες ήταν ενδεικτικό ιδεολογικής προτίμησης!  

Καθώς λοιπόν  προδιαγραφόταν η σταδιακή συντριβή του ενδιάμεσου χώρου, προέκυψε νέα ανατροπή επιβεβαιώνοντας τον κανόνα της ιστορίας πως το μόνο βέβαιο είναι ο αστάθμητος παράγοντας.  Η αυξανόμενη απογοήτευση της προεδρίας Χριστόφια έφτασε σε βαθμό αποστροφής που άνοιξε τον δρόμο του Ν. Αναστασιάδη προς το προεδρικό. Ταυτοχρόνως, όμως, η νέα πραγματικότητα συνιστούσε ανατροπή της καταθλιπτικής κατάστασης που επέφερε στον  ενδιάμεσο χώρο το εκλογικό αποτέλεσμα του 2008. Το επιχείρημα πως, «αφού ένας Τ. Παπαδόπουλος δεν τα κατάφερε, ούτε εμείς μπορούμε μόνοι μας», είναι μια σοβαρή ανησυχία που απαιτεί διαχείριση. Δεν μπορεί όμως να παραγνωρίζονται οι σημαντικές αλλαγές που προέκυψαν τα τελευταία χρόνια και τις επιβεβαιώνουν με τις επιλογές τους ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ με την  στάση που τηρούν. Η ίδια πραγματικότητα που επέτρεψε στον Ν. Αναστασιάδη να προσδοκεί για την προεδρία, είναι η πραγματικότητα που υποχρέωσε τον Δ. Χριστόφια να μην είναι υποψήφιος. Είναι όμως ταυτοχρόνως η ίδια πραγματικότητα που επιτρέπει στον ενδιάμεσο χώρο να επανέλθει ισότιμος διεκδικητής. Δεν μπορεί η αποτυχία του 2008 να αποτελεί λόγο υποταγής στον ένα ή στον άλλο με ανταλλαγή κάποιες …  καρέκλες, πράγμα που θα επαναφέρει τον ενδιάμεσο χώρο σε τροχιά φθοράς.

Το γεγονός ότι ο Δ. Χριστόφιας αποφάσισε να μην είναι υποψήφιος – προφανώς με την παρότρυνση του ΑΚΕΛ – αποτελεί ανατροπή και μια πραγματικότητα που παρέχει δεύτερη ευκαιρία στον ενδιάμεσο χώρο για να επανέλθει στο προσκήνιο ως πρωταγωνιστής και όχι ως κομπάρσος με ημερομηνία λήξης. Εάν ο ενδιάμεσος χώρος το επιθυμεί, μπορεί να επιλέξει πρόσωπο εμπιστοσύνης, φορέα της αλλαγής στο Κυπριακό, στην οικονομία, στην παιδεία κ.ά. Αν ο ενδιάμεσος χώρος δεν αξιοποιήσει την ευκαιρία, η επικράτηση των διπολισμού ΔΗΣΥ-ΑΚΕΛ θα είναι αναπόφευκτη με όλα τα συνεπαγόμενα στον διαμοιρασμό της κοινωνίας.  Τυχόν επιλογή υποψηφίου που είναι εκλέξιμος απλά και μόνο βάσει της εκ των προτέρων πρόσθεσης των κομματικών ποσοστών δεν εξασφαλίζει εκλογική νίκη και παραπέμπει σε αποτυχημένες παλαιοκομματικές συμπεριφορές. Όσο για τα πολιτικά κείμενα, έχει αποδειχθεί πως έχουν μειωμένη αξία. Μια πολιτικά έντιμη στάση χωρίς δικολαβισμούς –ούτε με την μια ούτε με την άλλη πλευρά- διασώζει τον ενδιάμεσο χώρο ο οποίος όπως αποδείχτηκε σε κρίσιμα ορόσημα (κυπριακό, οικονομία, παιδεία) εκπροσωπεί την πλειοψηφούσα κοινωνία χωρίς αυτό να του εξασφαλίζει και τα ανάλογα κομματικά ποσοστά. Οι λόγοι αυτής της αποτυχίας είναι τεράστιο θέμα. Εκείνο που τώρα προέχει είναι να αξιοποιηθεί η δεύτερη ευκαιρία ενώπιον μας.

Κώστας Μαυρίδης                           mavrides@ucy.ac.cy

Ευρωπαϊκή Πολιτική και Οικονομία

Οι εκλογές σε Ελλάδα και Γαλλία, κατέγραψαν την αντίθεση της πλειοψηφίας στην ακολουθούμενη πολιτική της Ε.Ε. Ειδικά για την Ελλάδα, υπάρχει πολιτικά οξύμωρο σχήμα που οδηγεί σε αδιέξοδο. Η συντριπτική πλειοψηφία απορρίπτει τις δυσβάσταχτες δεσμεύσεις που απαίτησε η Ε.Ε. αλλά επιζητά παραμονή στο ευρώ. Ωστόσο, αναίρεση των δεσμεύσεων δεν γίνεται μονομερώς. Απαιτείται  ανάλογη αλλαγή στάσης από την Ε.Ε. (Τρόικα).  Χωρίς την παροχή πιστώσεων (δόσεων σε ευρώ), το ελληνικό δημόσιο οδηγείται εκ των πραγμάτων εκτός ευρωζώνης με τεράστιες αρνητικές οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις για όλους. Υπάρχει άλλη πολιτική που παρέχει εχέγγυα για κάτι ελπιδοφόρο; 

Είμαστε στο μέσο της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης την οποία θα διδάσκονται στα πανεπιστήμια μετά από δεκαετίες. Είναι δεδομένο επίσης ότι στην Ε.Ε. επικράτησε διαφορετική πολιτική για αντιμετώπιση της κρίσης από εκείνην στις ΗΠΑ. Μετά από τρία χρόνια, είναι καιρός για αξιολόγηση και διαπιστώσεις. Πρώτον, στις ΗΠΑ επικρατεί σταθερότητα με την κατάσταση υπό έλεγχο. Στην Ε.Ε., ιδίως στην ευρωζώνη,  οι αρνητικές εξελίξεις είναι σε έξαρση. Δεύτερον, εν μέσω της κρίσης την οποία διαφορετικά βιώνουμε σε ΗΠΑ και Ε.Ε., τα επιτόκια στις ΗΠΑ βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο, ενώ στην Ε.Ε. βρίσκονται πολύ ψηλότερα και σε ανοδική πορεία. Τρίτον,  το τραπεζικό σύστημα στις ΗΠΑ βρίσκεται σε κατάσταση ανόρθωσης και επέκτασης, ενώ στην Ε.Ε. αδυνατεί να επεκταθεί και  συρρικνώνεται. Ειδικά σε Ελλάδα και Κύπρο ισχύει το «δάνεια με το σταγονόμετρο»,  με τις τράπεζες να δίνουν αγώνα επιβίωσης αναζητώντας κεφάλαια να κλείσουν τις τεράστιες τρύπες τους. Τέταρτον, το αμερικανικό κράτος βρίσκεται σε κατάσταση περισυλλογής, αλλά αυτό δεν συγκρίνεται με τις δραστικές μειώσεις στις δαπάνες που κράτη μέλη υπόκεινται στην Ε.Ε.  Πέμπτον, η πολιτική που εφαρμόζεται στην Ε.Ε. για δυόμιση χρόνια δεν έχει αποδώσει και οι ίδιοι οι εκπρόσωποι της πολιτικής αυτής αποδέχονται πλέον πως τα πράγματα θα γίνουν χειρότερα. Έκτον, στις ΗΠΑ η κρίση υπήρξε ηπιότερη με πιο σύντομη διάρκεια από την Ε.Ε. όπου η κρίση επιδεινώνεται με την επικρατούσα πολιτική βαθιά εμπεδωμένη ως περίπου θεϊκή εντολή από το Όρος Σινά…  

Στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς, υπάρχει και άλλη πολιτική που απαιτεί μεν περισυλλογή στις κρατικές δαπάνες αλλά ταυτοχρόνως, ασκείται ενεργός αναπτυξιακή πολιτική με αύξηση της προσφοράς χρήματος, όπως ακολουθήθηκε στις ΗΠΑ όπου διοχετεύτηκαν κεφάλαια με χαμηλό κόστος στην οικονομία. Και αυτό έχει αποσοβήσει πολύ χειρότερα. Ο κίνδυνος που προβάλλεται είναι ο πληθωρισμός που θα προκύψει λόγω φτηνής πρόσβασης στο χρήμα (π.χ. μέσω χαμηλών επιτοκίων). Αν στην επιλογή ανάμεσα σε ανάπτυξη ή πληθωρισμό, επικράτησε ο φόβος του πληθωρισμού, είναι περίπου ως να πετάμε την μπανιέρα μαζί με το μωρό από τον φόβο ότι χάλασε η μπανιέρα.  

Στην επιστήμη αναλύουμε την πραγματικότητα με βάση τις εκάστοτε συνθήκες και όχι με βάση θεωρίες που έγιναν κάτω από άλλες συνθήκες. Στις σημερινές συνθήκες, ο πληθωρισμός στο ευρώ ανησυχεί μόνο τους θεωρητικούς. Ούτε οι διεθνείς αγορές ανησυχούν, ούτε κάποια παραγωγική ομάδα. Στις ΗΠΑ το κόστος του χρήματος «φτήνυσε» αλλά ο πληθωρισμός δεν αυξήθηκε, ούτε το δολάριο αποδυναμώθηκε λόγω πληθωρισμού όπως προβλέπει η θεωρία τους. Από την άλλη, στην ευρωζώνη που ακολουθείται αυστηρή πολιτική λιτότητας, το ευρώ θα έπρεπε –βάση της ίδιας θεωρίας– να ενδυναμώνεται έναντι του δολαρίου, αλλά συμβαίνει το αντίθετο. O «εχθρός» προφανώς είναι  εμπεδωμένος σε μυαλά προσκολλημένα σε «τεκμήρια» από το παρελθόν που εμμένουν σε όσα έχουν προαποφασίσει ως ορθό στη βάση της θεωρίας τους. Κάποιοι δε τεχνοκράτες στην Κύπρο σε κλίμακες του δημοσίου με δυσθεώρατους μισθούς απαιτούν λιτότητα από τους άλλους.

Η πολιτική ηγεσία στην Κύπρο μπορεί να προστατέψει τους αδύνατους π.χ. προσαρμογή της ΑΤΑ ώστε να γίνει δίκαιη, υπέρ των αδυνάτων, μειώνοντάς την στους υψηλόμισθους, πράγμα που θα μειώσει και το κρατικό μισθολόγιο, φορολογία με τρόπο αποτρεπτικό όσων φοροδιαφεύγουν. Ενόσω στην Ε.Ε. επικρατεί η μονοδιάστατη πολιτική, μια χαμένη δεκαετία  με ανθρώπινη δυστυχία και αναιμική   ανάπτυξη θα βρίσκεται μπροστά μας. Στην Κύπρο όμως, η  κοινωνία είναι έτοιμη για θυσίες, φτάνει να είναι δίκαιες.  

Κώστας Μαυρίδης                                                          mavrides@ucy.ac.cy

Οι «λεπτομέρειες» για το Φυσικό Αέριο

Στο προηγούμενο άρθρο συνοψίσαμε μερικά στοιχεία της συνομωσίας στο Σχ. Ανάν για τα ενεργοφόρα κυπριακά κοιτάσματα και επεξηγήσαμε πως ο διάβολος συγκαλύφτηκε στις «λεπτομέρειες» των παραρτημάτων και υποσημειώσεων. Με πάσα «λεπτομέρεια» στήθηκε μια πρωτοφανής συνομωσία εντός κειμένου, όσο και εκτός, μέχρι και αναλύσεις οι οποίες συσκότιζαν το σκόπιμα ασαφές κείμενο του Σχεδίου. Μερίδα πολιτών για την οποία τα πράγματα ήταν ήδη δύσκολα να κατανοήσει -πόσο μάλλον να αντιληφθεί την συνομωσία στις διαβολικές «λεπτομέρειες»-, επέλεξε να εμπιστευτεί πολιτικούς, τεχνοκράτες και αναλυτές.    

Εξηγήσαμε πως οι «κυρίαρχες αγγλικές βάσεις» αποκτούσαν δικαίωμα επέκτασής τους στη θάλασσα. Προς τούτο άλλωστε, επίσημα και με χάρτες οριοθέτησαν τα αγγλικά  «χωρικά ύδατα» με εφαλτήριο τις δύο περιοχές των «κυρίαρχων βάσεων» (Λεμεσό και Δεκέλεια) και με δικαίωμα παρέμβασης στη σημερινή Κυπριακή ΑΟΖ. Εδώ θα περιοριστούμε στην αντικατάσταση μιας μόνο λέξης, ενδεικτικό της συνομωσίας των «λεπτομερειών». Στις συμφωνίες του 1960, η Αγγλία δήλωνε ότι οι αγγλικές βάσεις θα χρησιμοποιούνται μόνο για ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΥΣ σκοπούς. Όταν πριν το δημοψήφισμα του 2004 επεξηγούσαμε τις διαβολικές «λεπτομέρειες» στο Παράρτημα ΙΙ του Σχ. Ανάν (σελ. 64) για τις αγγλικές βάσεις, οι τότε «διαμορφωτές άποψης» («opinion leader») και προστάτες του Ντάουνερ σήμερα, τα χαρακτήριζαν φαντασιώσεις. Αργότερα, απέναντι στην εμπεριστατωμένη μας ανάλυση, πρόβαλαν την ανάλυση τους που υποδείκνυε ότι με τις «ρυθμίσεις (του Σχ. Ανάν), … οι βάσεις θα έχουν ακριβώς το ίδιο καθεστώς όπως και σήμερα, με μόνη διαφορά την επιστροφή 40 τετραγωνικών χιλιομέτρων εδάφους, τεράστιας οικονομικής αξίας… Όλα τα υπόλοιπα είναι σενάρια συνωμοσίας».

Επαναλαμβάνουμε ότι οι συμφωνίες του ’60 περιόριζαν τη χρήση των βάσεων μόνο για στρατιωτικούς σκοπούς και απέκλειαν οικονομικές δραστηριότητες για … εξόρυξη φυσικού αερίου. Γι αυτό, στο Σχ. Ανάν η χρήση των «κυρίαρχων» βάσεων που αποχτούσαν και  θάλασσα, ήταν για «οποιοδήποτε» σκοπό! Όχι μόνο για στρατιωτικούς σκοπούς. Αυτή είναι η πραγματικότητα.

Για κάποιους όλα αυτά ήταν ασήμαντες λεπτομέρειες και φαντασιώσεις. Για τον Χάνευ όπως έμμεσα ομολογεί στο “The Search for a Solution”, ήταν μια καλοστημένη πλεκτάνη που θα καθόριζε και τα τεχνικά θέματα,… προφανώς το φυσικό αέριο. Ακούοντας τώρα τον υποψήφιο Ν. Αναστασιάδη να αναφέρεται σε «θεόσταλτο δώρο», θα ήταν ενδιαφέρον να εξηγήσει σε ποια από τις δύο κατηγορίες ανήκε ο ίδιος. Γνώριζε για την συνομωσία και εντούτοις επέμενε υπέρ του Σχ. Ανάν;  Εάν δεν γνώριζε, καλό είναι να θυμηθεί την αντίδρασή του όταν του υποδείχθηκε δημόσια το συγκεκριμένο ζήτημα. Τέλος, επιβάλλεται να εξηγήσει γιατί ζητούσε την επαναφορά του Σχεδίου, ακόμη και μετά το δημοψήφισμα.

Σήμερα, όλοι είναι υποχρεωμένοι ενόψει προεδρικών να αναγνωρίζουν τις ιστορικές δυνατότητες από την αξιοποίηση του φυσικού αερίου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποχτούν τα ευφυολογήματα εκείνων που μερίδα πολιτών εμπιστεύτηκε το 2004, αλλά αποδείχτηκε ότι ο ενεργειακός πλούτος δεν ήταν μια «λεπτομέρεια», ούτε φαντασίωση. Οκτώ χρόνια μετά, θυμήθηκαν τον Θεό και αναφέρονται σε «θεόσταλτο δώρο» ως περίπου να προέκυψε ουρανοκατέβατα σήμερα. Η πραγματικότητα είναι πως με το Σχέδιο όλα ήταν τελειωμένα. Την αξία από τα θεόσταλτα κοιτάσματα την αντιλήφθηκαν πρωτίστως οι πολίτες που έκριναν ελεύθερα.

Για τα συμβάντα στο Μαρί, η κοινωνία απαίτησε σε πολιτικό επίπεδο λογοδοσία από όσους διαχειρίζονταν την εξουσία και είχαν ευθύνη για το θέμα. Τι πρέπει να απαιτείται από πολιτικούς και … τεχνοκράτες που αποδέχονταν την παρέμβαση Τουρκίας-Αγγλίας στον ενεργειακό πλούτο της Κύπρου και σήμερα διαγκωνίζονται για την Προεδρία της Δημοκρατίας;

Τα ενεργειακά κοιτάσματα στην Κυπριακή ΑΟΖ παρέχουν τη δυνατότητα πρόκλησης ενός γεωπολιτικού σεισμού ο οποίος μπορεί να ανατρέψει την δυσβάσταχτη θέση μας και την επικυρίαρχη θέση που επιδιώκει η Τουρκία στην Αν. Μεσόγειο. Πρόκειται για ευκαιρία αιώνων. Ποιος μπορεί να χειριστεί ένα τέτοιο ιστορικό εγχείρημα; Πάντως, όχι κάποιος που τα θεωρούσε λεπτομέρειες και φαντασιώσεις.

Κώστας Μαυρίδης                                                   mavrides@ucy.ac.cy